هدر

« اقتصاد سبز» تاثیرات توافق هسته‌ای بر چشم‌انداز اقتصاد کشاورزی و صنایع غذایی را کالبد شکافی می کند:

رویش فرصت‌های تجاری تازه با تابش پرتوهای هسته‌ای

علیرضا صفاخو: 23‌ تیرماه سال 1394 خورشیدی می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ جهان به‌ویژه در حوزه دیپلماسی باشد که پس از مذاکراتی فشرده جهت اعتماد‌سازی در تسهیل استفاده از یک فناوری روز که ایران هم به مانند همتایان خود از آن حق برخوردار است محقق شد تا به قول حسن روحانی در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 1392 هم چرخ سانتریفیوژها بچرخد و هم چرخ اقتصاد مردم. 
علیرضا صفاخو: 23‌ تیرماه سال 1394 خورشیدی می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ جهان به‌ویژه در حوزه دیپلماسی باشد که پس از مذاکراتی فشرده جهت اعتماد‌سازی در تسهیل استفاده از یک فناوری روز که ایران هم به مانند همتایان خود از آن حق برخوردار است محقق شد تا به قول حسن روحانی در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 1392 هم چرخ سانتریفیوژها بچرخد و هم چرخ اقتصاد مردم. 
در واقع بدون تحقق یکی از این دو، خلائی آزار دهنده بر نظام تحقیقاتی و سیاسی و اقتصادی کشورمان سایه می‌گستراند و توسعه را در دست‌اندازهای تحریم از نفس می‌انداخت. 
کما این که چه بسیار افراد از قبال تحریم کاسبی کردند و با شعارهای دهان پرکن نان را به نرخ روز خوردند و چه بسیار کسانی که با وجود گره‌های تحریم ظالمانه و تهدید کننده، انتظار داشتند تیم اقتصادی دولت در تشک کشتی با دستان بسته حریفی چغر به نام اقتصاد، رکود تورمی را ضربه فنی کند. غافل از آن که وقتی خودشان هم در مسند امور بودند نتوانستند حتی یک پوئن افتخارآمیز، جز برخی پرونده‌های محل بحث، به یادگار بگذارند. 
در هر‌حال بخش کشاورزی و صنایع غذایی ایران نیز اگرچه با تحریم مستقیم واردات محصولات و نهاده‌ها و ماشین الات تخصصی مواجه نبود، اما کیست که نداند دو قشر از این جامعه در روزهای پایانی مذاکرات پیگیر اخبار چک و چانه‌های شبانه‌روزی تیم محمد‌جواد ظریف و هم پیمانان قدرتمند کشورهای 1+5 بودند.
 مذاکراتی که نفس‌گیری آن حتی برای بدبین ترین شنونده اخبار هم ملموس و ملال‌آور بود، اما چه خوش داشته باشند یا نه، باید به آن تن می‌دادند تا ضمن گرفتن حق مشروعیت غنی‌سازی برای اهداف صلح‌آمیز هسته‌ای، اعتماد جامعه بدبین کشورهای غربی و عربی را به توانایی رو به تزاید ایران در دانش هسته‌ای بزدایند. یکی از این اقشار، مدیران اقتصادی بخش‌های غیر‌دولتی و دولتی بخش کشاورزی و صنایع غذایی بودند که به تأثیرات رفع یا تعلیق تحریم‌های اقتصادی علیه ایران که در روزگاری نه چندان دور مورد تمسخر دولتمردان گذشته قرار داشت و وقتی 4 قطعنامه صادر می‌شد فریاد می‌زدند 4 هزار قطعنامه دهید تا قعنامه دانتان پاره شود و قشری هم جامعه کارشناسان و پژوهشگران کشاورزی که انتظار داشتند امکان مشابه دانشمندان غربی را برای دستیابی ایران به فناوری‌های صلح‌آمیز و مثبت انرژی هسته‌ای داشته باشند.
 
تأثیرات اقتصادی توافق هسته‌ای و صدور قطعنامه مثبت شورای امنیت
اگرچه برای خیلی‌ها به روشنایی روز، مشخص و مبرهن است که رفع تحریم‌ها و تسهیل مراوده‌های تجاری ایران و کشورهای توسعه یافته، تا چه اندازه در شتاب توسعه و دست‌کم قرار گرفتن قطار اقتصاد در ریل توسعه موثر است، اما مهم‌تر از همه انرژی مثبتی است که موج استقبال کشورهای اروپایی از فردای توافق برای توسعه دامنه همکاری‌ها و نه صرفا نگاه غرب به ایران به‌عنوان یک بازار مصرف ده‌ها میلیونی است. کما این که بر اساس اخبار دریافتی در 2 تا 3 هفته بعد از توافق و ملاقات‌های چند جانبه ایران و وزیران اعزامی به کشورمان می‌شد شاهد مدل تازه‌ای از قرار و مدارهای اقتصادی و ... بود که گروه گزارش «اقتصاد سبز» می‌کوشد در شماره‌های آتی به‌صورت ویژه تمام زوایای آن را در ابعاد تخصصی کشاورزی و صنایع غذایی کالبدشکافی کند.
اما در حداقل اتفاق ممکن می‌توان انتظار داشت تا با امکان گشایش LC یا توسعه مراوده‌های حمل و نقل کشتی و بده بستان‌های بانکی اقتصاد تشنه خروج از رکود ایران نفسی تازه کند و صنایع غذایی ایران و دامداران و مرغدارانی که هر یک به نحوی نیازمند تامین نهاده‌ها یا خرید ماشین‌آلات و وجوه ارزی محصولات تولیدی صادراتی خود هستند، نه تنها آرای انتخاباتی و سیاسی، بلکه دعای خیر خود را نیز نثار تیم مذاکرات هسته ای ایران در دولت حسن روحانی کنند.
 
دستاوردهای تحقیقاتی 
«فناوری هسته‌ای ابزار مهم در پژوهش‌های کشاورزی»؛ به‌طور قطع این جمله جسته و گریخته به گوش بسیاری از شنوندگان اخبار انرژی هسته‌ای طی 12 سال مذاکرات خورده است. دانشی که در فعالیت‌ها و طرح‌های توسعه کشاورزی کاربردهای متنوعی دارد که برای نمونه فقط به چند نمونه از آن اشاره می‌شود تا بدانیم دستاورد تیم مذاکرات هسته‌ای برای آن‌ها که فقط به‌دنبال کاسبی از تحریم برای حساب‌های بانکی خودشان هستند تا چه اندازه می‌تواند «تاریخی» باشد.
 
تولید ابزارهای مقاوم به شوری و سرما
با پرتودهی بذرها می‌توان آنها را در برابر آب و خاک شور و مناطق سرد مقاوم کرد و از این طریق در مناطق کویری گیاهان مقاومی را کاشت و بارور کرد.کما این‌که به‌صورت جسته گریخته این اقدام زیر‌نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌منظور افزایش سطح زیر کشت در زمین‌های شور و مناطق خشک در مناطقی از استان‌های خوزستان، گلستان و یزد انجام می‌شد.در این روش با استفاده از پرتودهی گاما، صفات مقاومت به شوری یا سرما ایجاد می‌شود. تحقیقاتی که بر اساس اطلاع خبرنگار «اقتصاد سبز» روی گندم، دانه روغنی کلزا و برنج در دستورکار جدی است.طرح تحقیقاتی مقاوم سازی درخت اکالیپتوس به شوری و خشکی با استفاده از انرژی هسته‌ای به شکل پرتودهی گاما نیز از جمله آنهاست که در‌صورت مقاوم‌سازی این درخت به شوری و خشکی، با استفاده از آن، از حرکت شن‌های روان و فرسایش خاک که کشور ما جزو سه کشور بزرگ فرساینده خاک است، جلوگیری می‌شود و متعاقبا اجرای این پروژه‌ها می‌تواند موجب سرسبزی منطقه و تامین علوفه دام به علت تثبیت خاک شود.
 
تولید میوه‌های بدون هسته
مراکز تحقیقاتی جهادکشاورزی بیشترین همکاری را با سازمان انرژی اتمی  می‌توانند داشته باشند که ظاهرا یکی از طرح‌های مشترک تولید پرتقال، نارنگی و پرتقال کم هسته در باغات تنکابن از جمله آنهاست.
با استفاده از روش پرتوتابی گاما به بذر مرکبات یا میوه‌های هسته‌دار، می‌توان با اصلاح ژنتیک، میوه‌های با هسته کوچک یا  بی‌هسته تولید کرد که علاوه بر خوش خوراک بودن در جذب بازارهای بین المللی و ارتقای کیفیت محصول مرکبات و میوه‌های هسته‌دار کشورمان موثر باشد.
 
افزایش ماندگاری محصولات کشاورزی
افزایش ماندگاری میوه به‌ویژه مرکبات در سردخانه‌ها از جمله کاربردهای دیگر انرژی هسته‌ای در کشاورزی است، که برای بهره برداران این بخش نیز بسیار مهم است. چرا که با استفاده از پرتودهی گاما و افزایش عمر ماندگاری محصولات باغی به‌ویژه مرکبات، می‌توان ضایعات میوه را کاهش داد و زمان بیشتری برای بازاریابی و صادرات این محصولات به بازار بین‌المللی برای باغداران و صادرکنندگان فراهم کرد.
چرا که حفظ طعم و تازگی میوه‌ها به ویژه مرکبات از دیگر مزایای کاربرد انرژی هسته‌ای در این حیطه است یا به تاخیر انداختن جوانه زدن سیب زمینی و پیاز در انبارها و حفظ کیفیت این محصولات، از طرح‌های تحقیقاتی دیگری است که با فراهم شدن آزادی عمل تحقیقات کشاورزی هسته‌ای می‌تواند به آن نائل
 آمد.
 
مبارزه با آفات محصولات کشاورزی
برای افزایش سلامت محصولات کشاورزی و کاهش مصرف سم و کود شیمیایی می‌توان از فناوری پرتودهی هسته‌ای برای آفت‌زدایی از محصولات بدون استفاده از انواع سموم و کودهای شیمیایی بهره برد. به‌گونه‌ای که با استفاده از پرتودهی گاما در آفت‌زدایی از محصولات، برخلاف استفاده از مواد شیمیایی و سموم در مبارزه با انواع آفات و قارچ‌ها که علاوه بر کاهش سلامت محصول و آلودگی محیط‌زیست منابع آب و خاک می‌شود، هیچ آسیبی به محصول وارد نمی شود. کما این که در کشور 20 تا 25 هزار تن انواع سم برای مبارزه با آفات مصرف می‌شود و با جایگزینی فناوری هسته‌ای، این میزان کاهش چشمگیری خواهد 
داشت.
کارشناسان و متخصصان با استفاده از انرژی هسته‌ای و پرتوتابی گاما، می‌توانند آفات را عقیم کنند و با رهاسازی آفات و حشره‌های عقیم، این  فعالیت اقتصادی را سالم به نسل‌های بعدی انتقال دهند و به این ترتیب جمعیت آفات کاهش یابد. روشی که برای کنترل آفت کرم گلوگاه انار و بیماری میکروبی خرما که سبب ترشیدگی و شکرک این محصول می‌شود با همکاری کارشناسان سازمان انرژی اتمی در حال اجراست که در مورد کرم گلوگاه به توفیق هم رسید. شاید جالب باشد بدانید با پرتودهی به محصول خرما و کنترل عوامل میکروبی، می‌توان از کاهش کیفیت سالانه 700 هزار تن خرمای کشور جلوگیری کرد. 
 
تولید گونه‌های پرمحصول و حفظ ذخایر ژنتیکی کشور
تولید گونه‌هایی از محصولات غذایی با حاصلخیزی بیشتر به‌منظور افزایش عملکرد محصول در واحد سطح و استفاده بهینه از منابع آب و خاک یکی از مهمترین کاربردهای انرژی هسته‌ای است. با به‌کارگیری انرژی هسته‌ای در این زمینه، به‌جای این‌که سطح زیر‌کشت افزایش یابد، می‌توان با استفاده از پرتودهی گاما، ارقام بومی کم محصول را به ارقام مقاوم پرمحصول تبدیل کرد.ضمن آنکه با کاربرد انرژی هسته‌ای در افزایش محصول بذر گندم ‌طبسی میزان برداشت محصول گندم از یک و نیم  تن در هکتار به 7 تن در هر هکتار افزایش یافته است. جالب آن که مدتی پیش از انرژی هسته‌ای برای جلوگیری از افتادگی ساقه ذرت و گندم در اردبیل نیز استفاده شد و جواب داد. با استفاده از این فناوری، ساقه ذرت و گندم در منطقه اردبیل کوتاه‌تر و ضخیم‌تر شد و ضایعات محصول کاهش و تولید محصول در هر هکتار افزایش یافت.
 
افزایش سرعت تحقیقات
برخی تحقیقات کشاورزی برای رسیدن به نتیجه مطلوب، زمان زیادی طلب می‌کند، درحالی‌که با استفاده از فناوری هسته ای این زمان به نصف کاهش می‌یابد.برای بررسی یک بذر تا رسیدن به نتیجه مطلوب در تحقیقات معمولی اگر 10 سال زمان نیاز باشد، در تحقیقات هسته‌ای به 5 سال کاهش می‌یابد.در روش معمولی برای تولید بذر اصلاح شده مثلا گندم که مقاوم به خشکی یا شوری باشد به حداقل 14 سال زمان نیاز است، درحالی که با استفاده از فناوری هسته‌ای با پرتودهی گاما می‌توان در مدت 5 تا 6 سال بذر اصلاح شده گندم را تولید کرد.
 
ضرورت دستیابی به دانش و فناوری هسته‌ای
دستیابی به دانش و فناوری هسته‌ای در ایران با  توجه به افزایش جمعیت و نیازهای غذایی کشور و کاهش سرانه منابع آبی و فرسایش خاک،  امروزه  یک ضرورت است.با به‌کارگیری فناوری‌های نوین و در رأس آنها فناوری هسته‌ای می‌توان با استفاده بهینه از منابع موجود، مسیر تأمین امنیت غذایی را برای جامعه امروز و نسل آینده هموار کرد و کشور را در زمینه تولید محصولات کشاورزی به‌ویژه محصولات استراتژیک به خوداتکایی قابل توجیه اقتصادی رساند. امروزه دستیابی به دانش هسته‌ای یک انتخاب لوکس و تشریفاتی نیست، بلکه ضرورتی است که با تسهیل تحقیقات در ادامه راه، می‌توان در باشگاه کشورهای صاحب دانش هسته‌ای که کشورهای عربی همسایه در بخل و حسادت آن می‌سوزند به آن نائل آمد.
(شماره 49 مجله اقتصاد سیز)

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه