هدر

«اقتصاد سبز» افت و خیزهای کشاورزی سال 94 را بر رسی می کند :

سالی پر‌حادثه، اما پر امید

علیرضا صفاخو: بخش کشاورزی از بخش‌های پر‌حادثه است. از حوادث طبیعی و غیر‌مترقبه تغییرات غافلگیرانه اقلیمی گرفته تا حوادث دست ساخته بشری که سهواً یا عمداً خسارت‌هایی را به کشاورزی تحمیل می‌کنند. 
علیرضا صفاخو: بخش کشاورزی از بخش‌های پر‌حادثه است. از حوادث طبیعی و غیر‌مترقبه تغییرات غافلگیرانه اقلیمی گرفته تا حوادث دست ساخته بشری که سهواً یا عمداً خسارت‌هایی را به کشاورزی تحمیل می‌کنند. 
اگرچه به لطف وجود فضای مجازی رصد و مرور تمام رویدادهای کشاورزی با یک کلیک در اینترنت شدنی است، اما داشتن کلیاتی از اهم این اتفاق‌ها در یک مجموعه مکتوب نیز ضرورتی است که همواره مورد مطالبه خوانندگان یک نشریه تخصصی بوده است. لذا این بار برخلاف روند سال گذشته که به‌صورت ماهانه به جزئیات اتفاق‌ها ی بخش کشاورزی اشاره می شد، مروری داریم  بر شاخص‌های محصولی تا مهمترین اتفاق‌های کشاورزی در سال 94 در آرشیو ماهنامه «اقتصاد سبز» در دفاتر کار شرکت‌های کشاورزی و صنایع غذایی ماندگار شود. امید که مقبول افتد.
 
آب؛ مسؤولان نگران؛ مردم در خواب!
آب از جمله موضوع‌های محوری بخش کشاورزی بوده و هست که طی 2 سال اخیر به سوژه اول رسانه‌ها بدل شده و اگر هنوز یک دغدغه به معنای واقعی کلمه ملی نیست، اما دست کم مسؤولان عالی رتبه کشور نگران شدید تبعات اقتصادی و اجتماعی بحران کمبود شدید منابع زیر‌زمینی شده‌اند. در این میان در سال 94 خورشیدی نیز بحث‌های گسترده‌ای در مجامع رسمی و غیر‌رسمی مطرح شد که حاکی از تلاش برخی برای تثبیت سیاست‌های موثر مدیریت آب در کشور بوده است. ا زجمله این برنامه‌ها پذیرش کاهش میزان مصرف آب در بخش کشاورزی بوده است که دراین راستا و به گفته وزیر جهاد‌کشاورزی در رایزنی‌های صورت‌گرفته در دولت و مجلس، قرار شد تا محصولاتی در چارچوب اقتصاد مقاومتی افزایش پیدا کند که با مصرف و محدودیت‌های منابع آب کشور سازگار باشد. حجتی با اعلام این‌که در دولت، طرح 10 ساله‌ای برای توسعه عملیات نوین آبیاری تصویب شده است که در‌صورتی که منابع مالی آن به‌موقع در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد، قابل اجرا خواهد بود، تأکید کرد: با وجود محدودیت‌های موجود، 160 هزار هکتار به سطح آبیاری‌های نوین حوزه کشاورزی افزوده شده و این روزها 140 تا 150 هکتار نیز در دستور کار قرار گرفته است و امیدواریم این رقم به‌صورت سالانه به 400 هزار هکتار برسد.
البته کاهش مصرف آب از طریق مدیریت تولید محصولات کم‌آب بر تنها اقدام در سال 94 نبود، بلکه پس از برگزاری جلسات مشترک وزارت جهاد کشاورزی با وزارت نیرو، تصمیم بر آن شد که کنتورهای هوشمند از نوع حجمی بر چاه‌های مجاز کشور نصب شود و علاوه بر آن، به مشترکان آن کارتی داده شود که میزان مصرف مجاز روی آن درج شده است. کنتورهای هوشمند الکتریکی که جای خود را به کنتورهای حجمی در بخش کشاورزی داده است و بدین‌ترتیب مشخص می‌شود که هر کشاورزی چقدر از چاه‌های غیرمجاز بهره می‌برد. البته تا واپسین ماه سال 94 در چهار نقطه کشور کنتورهای فوق توسط وزارت نیرو نصب شده بود که امید می‌رود چاه‌های غیرمجاز نیز به سرعت مسدود شود تا بدین‌ترتیب در حق کسانی که از چاه‌های مجاز بهره می‌برند، اجحاف نشود.
البته این اتفاق‌ها دلیل بر رفع نگرانی‌ها و حل فوری مشکل کاهش شدید سفره‌های آب زیر‌زمینی نیست، کما این‌که روند تهدید‌آمیز خشکسالی‌ها با وجود بارندگی‌های مطبوع زمستان امسال، ادامه دارد و حتا صدای اعتراض شورای ملی امنیت برای آب شرب تهران و کرج به دلیل عدم کنترل دام و بهره‌برداری مضاعف از مراتع و منابع درآمد. اتفاقی که نشان می‌دهد اگر فکر عاجلی از سوی ادارات منابع طبیعی و سازمان‌های عشایری و... نشود، چرای بی‌رویه دام‌ها در مراتع می‌تواند به گسترش دایره کم‌آبی بیانجامد. 
در واقع به گفته معاون آبخیزداری، امور مراتع و بیابان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، اگر سالانه به‌جای 3200 میلیارد تومان جریمه دام مازاد در مراتع، برای شبکه‌های نظارتی مراتع سالانه فقط حدود 4-3 هزار میلیارد تومان هزینه شود، شاخص‌های منابع طبیعی تا حد زیادی ارتقا می‌یابد.
اما یکی از اتفاق‌های مهم در حوزه آب زنده شدن حرمت مایع حیات در روز ملی آب بود. روزی که به ابتکار اتاق ایران و یونسکو در ایران هم اجرایی شد تا پیش از 2 فروردین که روز جهانی آب است و همگی ایرانیان در اوج دید و بازدید‌های نوروزی و دور از رسانه‌ها، یادی شود از حرمت آب تحت شعار «نجات آب، ضرورتی ملی، رسالتی جهانی». در واقع پس از گذشت قرن‌ها، ایرانیان در آیینی ملی، روز آب را ارج نهادند تا اگرچه نسبت به روز جهانی آب که دوم فروردین‌ماه هر سال است، دیر هنگام احیا شده باشد، اما همان‌طور که در مثل‌های ادبیات ایرانی هست: «ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است»؛ زنده کردن دوباره ارزش زندگانی بخشی مایع حیات، تدبیری شد نیکو از سوی اتاق ایران و کمیسیون ملی یونسکو، که به‌نظر می‌رسد با این ابتکار عمل، دست‌کم تازگی فرهنگ‌سازی آب را در «پندار، گفتار و کردار ملی» بتوان همیشگی کرد...البته بر اساس آنچه مشهود بود می‌توان با ابتکار عمل‌هایی بهتر جشنی به معنای واقعی و سراسری برگزار کرد تا همه اقشار اعم از هنرمندان و ورزشکاران محبوب دست به دست هم دهند و این جشن صرفا به زیر یک سقف در اتاق محصور و محدود نشود!
البته گفت‌وگوی عباس زارع، مشاور وزیر جهاد کشاورزی و مجری طرح آبیاری تحت فشار جهاد‌کشاورزی با همکارانمان در ایانا که در آن به برخی موانع حل سریع مشکلات اشاره‌های صریحی شد نیز قابل توجه بود، به‌ویژه آنجا که گفت: تاکنون حدود یک میلیون و 485 هزار هکتار از اراضی پایاب سدها، چاه‌ها، قنوات، نهرها و... تبدیل به سامانه‌های نوین آبیاری شده‌اند و در سال‌جاری با موافقت‌نامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، مقرر است که 180 هزار هکتار به روش‌های نوین مجهز شود؛ در‌صورتی که اعتبارات 100 درصدی تخصیص یابد، اما در شرایط حاضر با مشکلاتی که وجود دارد، حدود 22.5 درصد از اعتبارات تخصیص گرفته است! با این وجود صاحبنظران حوزه آب امیدوارند که واردکنندگان قطعات و لوازم مختلف لوله و اتصالات روش‌های مختلف آبیاری بتوانند در دوره پس از برجام با سایر کشورها رایزنی و بهترین لوازم را به کشور وارد کنند؛ زیرا روش‌های نوین آبیاری، ابزاری است که می‌تواند در مصرف آب صرفه‌جویی کرده و تولید پایدار را در بخش کشاورزی رقم بزند و اگر ادوات واردشده از استحکام و فناوری‌های نوین روز برخوردار باشد، به‌طور قطع میزان هزینه‌ها برای دولت و کشاورزان کاهش خواهد  یافت.  
البته در ابعاد رسانه‌ای نیز کمتر رسانه‌ای بود در سال 94 خورشیدی که از آب ننویسد، اما شاید در مقام انصاف بهترین عملکرد را روزنامه «‌شرق» داشت که به‌عنوان یک روزنامه ملی و غیر‌تخصصی، کتابی را در 228 صفحه به ضمیمه روزنامه‌اش در سراسر کشور منتشر کرد و در آن با انتشار مطالبی متنوع و تحلیل‌های پر‌محتوا با کاریکاتورهای جذاب، کوشید تا گامی ارزنده و ماندگار در تشویق مسؤولان تمام ارگان‌های ذی‌ربط در اتخاذ تدبیری که همگان در انتظار آن هستند بردارد. اگرچه نمی‌توان در زمینه تحرکات رسانه‌ای از کنار کار هنری و ارزنده کمیل سوهانی، کارگردان مستند در ساخت یک فیلم مستند تکان دهنده و صریح به‌نام «مادرکشی» چشم پوشی کرد که حامی ساخت آن نیز مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری و به همت حسام‌الدین آشنا، مشاور ریاست جمهوری بوده است. سرقت آب از مناطق پرآب به نقاط دیگر مسأله‌ای است که طی سال گذشته چندین بار از سوی ساکنان و افراد بومی مورد اعتراض قرار گرفته و درگیری‌هایی را موجب شده است.
البته در واپسین روزهای سال قاچاق آب هم از جمله اقلام جدید قاچاق است که مورد‌توجه رسانه‌ها قرار گرفت تا آنجا که سرقت آب از مناطق پرآب به نقاط دیگر، چندین بار از سوی ساکنان و افراد بومی مورد اعتراض قرار گرفته و درگیری‌هایی را موجب شد. در این‌باره اعتراض‌هایی در استان‌های چهارمحال و بختیاری، لرستان، نواحی شمال شرق استان تهران در گیلاوند و دماوند و... شد. در تمام این اعتراض‌ها، محور توجه انتقال بی‌ضابطه، حساب‌نشده، پرحجم و گاه پنهانی آب به نقاط دیگر برای ایجاد شهرک‌های مسکونی جدید یا ایجاد و خلق مناطق کشاورزی در حاشیه شهرها بود.
البته درباره آب همانطور که در چند اتفاق بالا مورد یادآوری قرار گرفت از کنار این موضوع هم نمی‌توان گذشت که دیگر کشاورزی متهم ردیف اول نیست، چرا که وقتی قائم‌مقام شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام می‌کند: سرانه مصرف آب در شهر توکیو و برلین که بارندگی مناسبی هم دارند، در شبانه‌روز 110 لیتر است، در حالی‌که با بارش نامناسب در ایران سرانه مصرف آب شهروندان تهرانی در شبانه‌روز بیش از 220 لیتر است.
 «می‌توان پی به‌دلیل طراحی کاریکاتورهای گوشزد کردن اسراف آب از سوی روابط عمومی وزارت جهاد کشاورزی برد که در صفحه 54 شماره 56 ماهنامه اقتصاد سبز (اسفند 94) به تجلیل از آن پرداخته شد. به‌هر حال به‌نظر می‌رسد هر چقدر مسؤولان نگران لایه‌های پر‌مخاطره آب شده‌اند، اما هنوز مردم عادی (‌به استثنای کشاورزان) در خواب هستند و جز در تعارفات کلامی یا شکستن کازه کوزه‌ها بر سر مسؤولان قبلی دغدغه ملی  نیافته‌اند!
 
(شماره 57 مجله اقتصاد سبز)

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه