هدر

گزارش «اقتصاد سبز» از نماد روزی حلال سفره هفت سین ؛

ماهی قرمز باشد یا نباشد؟!

فاطمه حق بیان: نوروز یکی از زیباترین و ماندگارترین آیین‌های ایرانیان و ایرانی‌تباران است که در گستره جهانی برگزار می‌شود و مجموعه آیین‌های نوروزی از حاجی فیروز و چهارشنبه‌سوری و خانه‌تکانی تا سفره هفت سین و دید و بازدید و سیزده به در، در گذر هزاران سال تکوین یافته‌اند و در هر گوشه از سرزمین‌های ایرانی، با تفاوت‌هایی پاس داشته می‌شوند.
فاطمه حق بیان: نوروز یکی از زیباترین و ماندگارترین آیین‌های ایرانیان و ایرانی‌تباران است که در گستره جهانی برگزار می‌شود و مجموعه آیین‌های نوروزی از حاجی فیروز و چهارشنبه‌سوری و خانه‌تکانی تا سفره هفت سین و دید و بازدید و سیزده به در، در گذر هزاران سال تکوین یافته‌اند و در هر گوشه از سرزمین‌های ایرانی، با تفاوت‌هایی پاس داشته می‌شوند.
برپایی سفره هفت سین یکی از این آیین‌های زیباست و مردمان هرگوشه از این سرزمین پهناور با ذوق و سلیقه خود آن را می‌چینند و در هنگام لحظه تحویل سال در کنار آن می‌نشینند.ماهی قرمز به دلایل زیادی بر سر سفره هفت‌سین حضور دارد.
1-‌ اسفند‌ماه در برج حوت است و حوت یعنی ماهی. در هنگام نوروز برج حوت به برج حمل تحویل می‌گردد و از این رو نمادی از آخرین ماه سال در خوان نوروزی گذاشته می‌شود.
2-‌ ماهی یکی از نمادهای آناهیتا فرشته آب و باروری است که وظیفه اصلی نوروز را که باروری است بر‌عهده دارد. خوردن سبزی پلو با ماهی نیز در شب عید از این‌روست  ظرف پر از آب با چند ماهی قرمز نمادیست از روزی حلال.
3-‌ رنگ «سرخ» این ماهی به‌عنوان نماد یا نشانه مهر، پیروزی، شادی، سرزندگی و برکت معنا می‌یابد. 
شاهین سپنتا ، ‌دامپزشک، عضو انجمن حمایت از حیوانات اصفهان و پژوهشگر جشن‌های ایرانی ، در پاسخ به این سؤوال که آیا ماهی قرمز از چین به ایران آمده با رد این فرضیه می گوید: 
خیر. ایرانیان چند هزار سال است که ماهی قرمز را می‌شناسند و این نکته را اسناد معتبر تاریخی که امروزه در موزه‌های بزرگ دنیا هست، تائید می‌کند. برای نمونه مجسمه‌های کوچک ماهی قرمز از دوره هخامنشی و قبل از آن و یا نقش ماهی قرمز بر ظروف دوره ساسانی گواه این موضوع هستند. به احتمال زیاد گونه‌هایی از این ماهی‌ها از ایران و بین‌النهرین به چین و سایر نقاط دنیا برده شدند و البته چینی‌ها نیز در اصلاح‌نژاد ماهی قرمز و تولید ماهی‌های قرمز زینتی پیشتاز بوده‌اند.
 سپنتا در‌باره انتقال بیماری از ماهی‌های قرمز اینگونه می‌گوید:
بسیاری از هشدارهایی که معمولا در آستانه نوروز درمورد خطر بیماریزا بودن ماهی‌های قرمز توسط رسانه‌های غیر‌مسؤول و افراد غیرکارشناس منتشر می‌شود پایه و بنیاد کارشناسی و علمی ندارد. برای نمونه، گفته می‌شود که در اثر تماس با ماهی قرمز احتمال ابتلا به بیماری‌هایی همچون « پسوریازیس» و «سالمونلا» و « سل پوستی» وجود دارد. این در حالی است که بیماری «پسوریازیس » توسط ماهی به انسان سرایت پیدا نمی‌کند و یک بیماری «خود ایمنی» است که به‌صورت ژنتیکی انتقال می‌یابد و حتی از انسانی به انسان دیگر نیز به‌صورت افقی قابل انتقال نیست. همچنین تاکنون گزارشی از آلوده شدن به مایکوباکتریوم‌ها با منشاء ماهی قرمز سفره هفت سین و ابتلا به «سل پوستی» ثبت نشده است. در ضمن جامعه دامپزشکان ایران نیز بارها در بیانیه‌های خود تأکید کرده است که ماهیان قرمز ناقل باکتری سالمونلا نیستند. این متخصصان تأکید کرده‌اند: «اگر‌چه انتقال باکتری سالمونلا به‌عنوان یک بیماری مشترک میان انسان و حیوان از طریق منابع آبی آلوده تحت شرایط خاصی وجود دارد، اما احتمال انتقال آن از طریق ماهی غیر‌محتمل است.
 
غذای ماهی‌ها
گرچه عمدتا ماهی قرمز را به جهت نگاهداری در آکواریوم پرورش می‌دهند اما در ایران در رودخانه‌های حوزه آب ریز دریای خزر نیز می‌توان آنان را یافت. در قدیم مردم ماهی قرمز را در طول سال در خانه‌های خود نگه می‌داشتند و شاید به‌همین دلیل است که این ماهی‌ها، ماهی حوضی نیز نامیده می‌شوند.
در قدیم خانه‌ها وسیع بودند و حوض‌های بزرگ در آنها وجود داشت و اکثر حوض‌ها دارای آب راکد بودند که خود مرکزی برای تولید حشرات بود. ماهی‌های قرمز براساس ساختار زیستی‌شان به‌خوبی درآب‌های راکد می‌توانند زندگی کرده و برای تغذیه خود از تخم حشرات استفاده کنند.با توجه به آنچه گفته شد، تغذیه ماهی‌ها در تنگ، از اهمیت بالایی برخوردار است و بهترین کار این است که از غذاهای مخصوص آنها استفاده شود. غذای ماهی نیز باید در ظروف کاملا دربسته و در جای خشک، خنک و تاریک نگهداری شود. توجه به تاریخ مصرف غذای ماهی یکی از اصول اولیه خرید و نگهداری است. از غذاهایی که تاریخ مصرف آن گذشته است هرگز برای تغذیه ماهی استفاده نکنید. ماهى قرمز بایستى با غذاهاى کم پروتئین و سرشار از کربوهیدرات شناور در سطح آب تغذیه شود، این ماهی بایستى دوبار در روز و در مدت یک تا 2 دقیقه تغذیه شود. غذادهى بیش از حد باعث انباشت مواد آلى و دفعى و در نتیجه مسموم شدن ماهى خواهد شد. از خرده‌های ریز نان یا حبوبات پخته شده یا زرده تخم‌‌مرغ می‌توان به‌عنوان غذای این ماهی‌ها استفاده کرد.
 
خانه ماهی‌ها
اولا درصورتی‌که ماهی دارید و ماهی جدیدی را خریداری کرده‌اید حتما آنها را جدا از هم نگه ‌دارید. حداقل زمان برای این جدایی (دوره‌ای قرنطینه‌ای) 2 هفته است. محل قرار گرفتن آکواریوم یا ظرف نگهداری ماهی در منازل نباید در معرض نور مستقیم خورشید باشد، زیرا علاوه بر بالابردن درجه حرارت آب، باعث رشد زیاد جلبک‌ها روی دیواره آن و ایجاد منظره نامناسب در ظرف نگهداری و سبب بروز مشکلات خاص خود مانند نوسانات میزان اکسیژن آب و مسمومیت‌های احتمالی برای ماهی می‌شود.خانواده‌ها به شکل سنتی از تنگ‌های گرد و کروی و شبه کروی و فاقد ضلع به‌عنوان زیستگاه ماهی استفاده می‌کنند. ماهی قرمز در ظروفی این‌چنینی قدرت جهت‌یابی خود را از دست می‌دهد و ضلعی را نمی‌یابد تا باز‌تاب موج برگشتی آب را پی گیرد. از این جهت بهتر است از ظروفی با دیگر اشکال هندسی استفاده شود. اگر دقت کنید عمدتا ماهی‌های قرمز پس از چرخیدن به دور تنگ در کف تنگ به شکلی ایستایی باقی می‌مانند. هر چه ظرف نگهداری بزرگ‌تر باشد تحرک و اکسیژن بیشتری را برای ماهی به ارمغان خواهد آورد. توجه‌ داشته باشید ظروف فلزی زیستگاه مناسبی برای ماهی‌ها محسوب نمی‌شوند. میزان تراکم ماهیان در ظرف نگهداری آنان از عوامل بسیار مهمی است که باید در نظر گرفته شود، زیرا علاوه بر این‌که تراکم زیاد به‌عنوان یک استرس محسوب می‌شود، باعث افزایش انتقال بیماری‌ها شده، و آلودگی آب و رقابت ناسالم غذایی را نیز باعث می‌شود.ماهی قرمز باید به‌صورت طبیعی از آفتاب استفاده کند. برخی افراد با توجه به محدودیت‌های زندگی آپارتمانی ظرف نگهداری ماهی را مدت‌های طولانی در معرض نور‌خورشید قرار می‌دهند که این امر باعث سوختن پوست ماهی و بروز مشکلات بعدی می‌شود. البته محل قرار گرفتن ظرف نگهداری ماهی در منازل نباید در معرض مداوم جریان مستقیم هوا باشد زیرا باعث کاهش دمای آب می‌شود. ظرف نگهداری ماهی را در مکانی ثابت قرار دهید و از جابه‌جایی مداوم و یا ضربه‌زدن به آن خودداری کنید زیرا ضربه‌های فیزیکی وارد شده برآن، یک استرس محیطی برای ماهیان است. ماهی قرمز بر اثر ضربه‌ای هرچند کوچک به تنگ و یا صدای تولیدشده در محیط به‌شدت می‌ترسد و سکته می‌کند.
 
ماهی‌ها و بیماری‌های پوستی
دستکارى ماهى توسط افراد در هنگام جابه‌جایی و... به‌خصوص توسط کودکان علاوه بر این‌که باعث آسیب دیدن پوشش سطحى ماهى شده و ماهى را نسبت به باکترى‌ها و انگل‌هاى آب حساس و آسیب‌پذیر مى‌کند.  توصیه می‌شود بعد از هر بار دست زدن به ماهیان زینتى شست‌وشوى کامل دست‌ها با آب و صابون را در برنامه خود قرار دهید و درصورت امکان قبل از آن از دستکش استفاده کنید.استفاده دستکش برای افراد حساس و داراى سوابق آلرژى ضرورى است، البته به این نکته توجه داشته باشید که استفاده از ماهى‌هاى قرمز در محیط هیچ عارضه‌اى ایجاد نمى‌کند. درصورت مشاهده علائم و عوارض پوستی در افراد خانواده، حتما به پزشک مراجعه کنید.
 
نکاتی برای خرید ماهی
درصورتی‌که می‌خواهید ماهی قرمزتان را تا پایان سفره هفت سین شاداب در کنار سفره‌های خود داشته باشد به این نکات توجه فرمایید:
 ماهی قرمز را از مراکز عرضه بهداشتی، تهیه کنید. گرچه این مراکز توسط متولیان امر کنترل می‌شوند، ولی توجه به برخی نکات زیر می‌تواند به شما در خرید یک ماهی سالم کمک کند.
 ماهی سالم می‌باید دارای پولک‌هایی سالم و ردیف و فاقد زدگی و زخم یا مناطقی عاری از پولک روی پوست خود باشد.
ماهی سالم می‌باید دارای تحرک مناسبی بوده و به حالت یک پهلو و لخت در آب غوطه ور نبوده و بخشی از بدنش بر‌آمده نباشد.
رویت ماهی در سطح آب نشان از کمبود اکسیژن دارد. به عکس مجموعه ماهیان قرمز و حباب‌های هوایی که از دهان آنان خارج می‌شود، توجه کنید.
باله‌های شنای ماهی بایستی قائم بوده و دم به حد کفایت با تحرک و کشیده باشد و در راستای فیله فوقانی بدن ماهی قرار داشته باشد.
 ماهی‌های کوچک به لحاظ سن کمتر و اندازه‌های کوچک‌تر و تأمین اکسیژن به جهت نگاهداری در ظرف مناسب‌تر هستند.
 در پی ماهی‌های بزرگ‌تر نباشید که به فضای بزرگ‌تری نیز نیاز دارند.
با این همه به‌منظور رعایت بیشتر حقوق ماهی‌های قرمز پیشنهاد می‌شود: افرادی‌که از آگاهی لازم و لوازم مناسب جهت نگهداری ماهی قرمز برخوردار نیستند از این کار صرفنظر کنند یا بر آگاهی خود درباره اصول اولیه نگهداری از این موجود زیبا بیافزایند.
 
(شماره 57 مجله اقتصاد سبز)

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه