هدر

عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با « اقتصاد سبز» اعلام کرد:

راه‌های شناسایی فلزات سنگین در محصولات کشاورزی

تولیدکنندگان صنایع غذایی در سال 93  با هجمه‌های کم‌نظیری روبه‌رو شدند.  تولیدکنندگانی که تا پیش از آن اگر در چند محصول مورد سرزنش متولیان بهداشتی قرار می‌گرفتند. این‌بار کلیت آنها زیر سؤال رفت و با شیوه‌ای غیراصولی نه تنها موجبات ضرر و زیان آنها را فراهم کرد،
تولیدکنندگان صنایع غذایی در سال 93  با هجمه‌های کم‌نظیری روبه‌رو شدند.  تولیدکنندگانی که تا پیش از آن اگر در چند محصول مورد سرزنش متولیان بهداشتی قرار می‌گرفتند. این‌بار کلیت آنها زیر سؤال رفت و با شیوه‌ای غیراصولی نه تنها موجبات ضرر و زیان آنها را فراهم کرد،
بلکه ثمره ای جز تشویش اذهان مصرف کنندگان به همراه نداشت.  برای بررسی علمی‌تر مباحث مختلف پیرامونی محصولات کشاورزی و صنایع غذایی پای صحبت‌های دکتر محمدکاظم کوهی، عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران نشستیم، استادی که معلمی در دانشگاه تهران را بزرگترین افتخار زندگی‌اش می‌داند.  آنچه در پی می‌آید ماحصل این گفت‌وگوی خواندنی است که باهم می‌خوانیم:
 
دکتر محمدکاظم کوهی  در یک نگاه 
سال 1348 در شهرستان یزد دیده به جهان گشود پس از پایان تحصیلات دوره ابتدایی و راهنمایی، دیپلم خود را در رشته علوم تجربی از دبیرستان هفده شهریور یزد و در سال 1366 دریافت کرد. سال 1369 در کنکور سراسری در رشته دامپزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1375 از پایان نامه دکتری عمومی خود با رتبه ممتاز دفاع کرد و بلافاصله به‌عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه تهران توفیق خدمت یافت. در سال 1379 برای دوره تخصصی سم‌شناسی عازم روسیه و سپس آلمان شد و در دانشکده پزشکی دانشگاه هامبورگ آلمان با رتبه ممتاز پایان نامه خود را به پایان برد که موضوع کارش اثرات سموم صنعتی و محیطی در رشد 
سلول های سرطانی پستان بود. 
 
تحصیلات عالی:
 دکتری عمومی دامپزشکی در دانشگاه تهران (رتبه ممتاز) 
 فوق لیسانس در رشته بیولوژی مولکولی در هامبورگ آلمان (رتبه ممتاز) 
 دکتری تخصصی فیزیو توکسیکولوژی در دانشگاه هامبورگ آلمان (رتبه ممتاز)
 
سوابق اجرایی: 
 عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران 
 قائم مقام و معاون مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه تهران 
 قائم مقام جهاد دانشگاهی گروه دامپزشکی
 مدیرکل کوی دانشگاه تهران 
 مشاور رئیس دانشگاه بهبهان 
 معاون دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران 
 عضو کمیته نانو فناوری وزارت بهداشت
 و...
 
افتخارات: 
 مدیر نمونه کشور در جشنواره شهید رجایی 
 مدیر نمونه دانشگاه تهران و وزارت علوم 
 کسب سیمرغ دامپزشکی (استاد برگزیده دانشجویان) در سه سال متوالی 
 اتمام همه مقاطع تحصیلی با رتبه ممتاز 
 دانشجوی نمونه دانشکده دامپزشکی در دوران تحصیل 
 توفیق حضور در جبهه‌های جنگ
 و دریافت بیش از سی لوح تقدیر از وزیر، ریاست دانشگاه و مدیران و مراکز و سازمان‌های متعدد و از همه مهمتر افتخار معلمی در دانشگاه تهران و تدریس به دانشجویان در مقاطع دکتری عمومی و تخصصی.
 
رابطه اقتدار دامپزشکی با تعداد بیمارستان ها
 
جایگاه سم‌شناسی در هر کشور دقیقاً مشخص کننده رتبه بهداشتی و سلامتی آن کشور به‌شمار می‌رود. کشور ما در چه جایگاهی قرار دارد؟
علم سم شناسی متاسفانه در کشور ما علمی جوان، جدید و از اهمیت زیادی برخوردار نیست و تنها در دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران «سم شناسی» به عنوان درس اجباری قرار دارد و در دیگر دانشکده‌ها جزو دروس اختیاری قرار دارد. 
ممکن است رابطه سم شناسی در دامپزشکی را تشریح کنید.
یک بعد از سم‌شناسی در دامپزشکی بر می‌گردد به جنایات و یا مسایل قانونی که در این رابطه وجود دارد. به عنوان نمونه گاهی برای معدوم کردن اسب، طیور، گاو و یا سگ هایی که مربوط به دیگران است، به کار می رود و بخشی از مأموریت‌های ما به آن قسمت بر می‌گردد که باید معین کنیم نسبت به کشتار انجام شده آیا جنایتی صورت گرفته یا خیر. از سوی دیگر باید در نظر داشت که بخش کوچکی از حرفه دامپزشکی درمان دام است اما رسالت اصلی دامپزشکی پیشگیری است و با توجه به این‌که ده‌ها بیماری مشترک میان انسان و دام مشاهده می شود، در واقع اگر دامپزشکی کشوری مقتدر باشد نیازی به گسترش بیمارستان‌ها وجود ندارد، امااگر دامپزشکی ضعیف باشد، هر چقدر  بیمارستان ساخته شود باز هم کم خواهد بود. رسالت اصلی دامپزشکی پیشگیری از بیماری‌هایی نظیر بروسلوز، هاری، تبت مالت و.... است.در واقع دامپزشکان با مایه‌کوبی دام‌ها و بررسی باقی‌مانده‌های دارویی در گوشت و شیر، تقلب در شیر و لبنیات و باقی‌مانده‌ها و حضور سموم در تخم مرغ و فرآورده‌های گوشتی در بخش سم‌شناسی ایفای نقش می کنند.
 
بیماری‌های انگلی ارثیه شوم سگ و گربه
یکی از مباحثی که پیرامون قرابت انسان‌ها با گربه در رسانه‌های مطرح شده موی گربه و بیماری‌های ناشی از آن است، آیا این فرضیه‌ها را تائید می‌کنید؟
ما وقتی پیرامون آلودگی‌های هوا به دانشجویان درس می‌دهیم، گفته می‌شود که یکی از منابع آلودگی‌ها حیوانات خانگی هستند. 
بررسی‌ها نشان داده افرادی که در منزل خودشان از پرندگان نگهداری می‌کنند تا 8/6 درصد احتمال ابتلا به سرطان ریه در آنها افزایش می‌یابد. 
در واقع احتمال اینکه حیوانات خانگی حتی پس از واکسیناسیون آلرژی و حساسیت و بیماری‌های تنفسی را ایجاد کنند وجود دارد که از حیث اهمیت در رتبه اول موش، بعد خرگوش و بعد سگ و گربه قرار دارد. 
نسبت به شائبه‌ ایجاد بیماری‌های پوستی، انتقال انگل، نازایی و ... در تماس با موی گربه چه نظری دارید؟
هنوز منبع معتبری درخصوص احتمال بروز نازایی را حداقل بنده ندیده‌ام، ولی به‌طور احتمال بروز بیماری‌های پوستی، انگلی و... وجود دارد. 
در واقع افرادی‌که اقدام به نگهداری حیوانات خانگی می‌کنند، باید به شدت دقت کنند و به‌خصوص داروهای ضد انگل را به موقع استفاده و واکسیناسیون حیوانات را هم باید در زمان مقتضی انجام دهند، چرا که در غیراینصورت نگهداری این حیوانات مخاطرات جدی به‌همراه خواهد داشت که طبیعی است می‌تواند در خانم‌های باردار، نوزادان و کودکان موجب بروز بیماری‌هایی شود که در طول عمرشان آنها را همراهی خواهد کرد. 
این‌که اعلام می‌شود گربه‌ خانگی حتی اگر تحت نظارت دامپزشک باشد و واکسیناسیون به موقع داشته باشد، اما اگر با گربه‌های دیگر ارتباط داشته باشد، بی‌فایده است نظریه درستی است؟
البته با واکسیناسیون برخی بیماری‌های انگلی مهار می‌شود، اما گربه با پوست و موی خودش می‌تواند ناقل بیماری‌‌ها باشد. حتی اگر همه این موارد رعایت شود، باز هم مخاطرات ماندگاری وجود دارد. به هرحال احتمال بیماری‌های انگلی در نگهداری سگ و گربه همواره وجود دارد. 
«پالم» جنجال تبلیغاتی بود 
ما در سال گذشته شاهد هجمه‌های بسیار به صنعت شیر بودیم و حتی رسانه‌ای شدن موضوع «پالم» ضربه اقتصادی سنگینی به تولیدکنندگان لبنیات وارد کرد، در این رابطه چه نظری دارید؟
درباره موضوع پالم و جنجال‌آفرینی ایجاد شده، بدون توجه به مباحث سیاسی اعتقاد دارم یک شو (نمایش)و جنجال بود. 
دولتمردان در جهان وظیفه ایجاد آرامش روحی و روانی مردم کشورشان را دارند، از سوی دیگر باید سلامتی و بهداشت مردم را تامین کنند. این در حالی است که باید در نظر گرفت بهداشت روانی مردم مهمترین فاکتور است. 
متاسفانه در کشور ما که دولتمردان باید بهداشت روانی مردم را تامین کنند و اگر هم جدلی وجود دارد، ما باید پنهانی باشد، تنش را به مردم منتقل می‌کنند و آرامش را برای خودشان می‌خرند.
به‌عنوان نمونه موضوع «پالم» یک جنجال تبلیغاتی بود که با روان مردم بازی کرد، در حالی‌که ما موارد آلودگی‌های متعددی در بحث شیر و لبنیات داریم که قابل مقایسه با «پالم» نیست. 
متعاقب آن جنجال تبلیغاتی و خراشی که به روان جامعه وارد شد، گمرک اعلام می‌کند که میزان واردات «پالم» با مجوز وزارت بهداشت درصد قابل توجهی افزایش یافته است. تقلب در شیر و لبنیات از گذشته‌های دور وجود داشته و هم‌اکنون هم وجود دارد و حتی شیرهایی تولید شده که دارای فرمولاسیونی است که هیچ ارتباطی با شیر گاو ندارد .
 
فاجعه 7 بار پاشش سم  در محصولات گلخانه‌ای 
یکی از مباحثی که سال‌هاست اذهان مردم را مشوش کرده باقی ماندن بقایای سموم در محصولات کشاورزی است، ممکن است در این خصوص توضیح دهید. 
باقی‌مانده سموم در مواد غذایی و گوشت بحث بسیار اساسی است که به‌عنوان یک معضل در کشور مطرح است. متاسفانه در این مورد هم مانند روغن «پالم» جز یکسری هشدارهایی که گاه و بی‌گاه نسبت باقی‌مانده سموم در موادغذایی به گوش می‌رسد شاهد اقدام عاجل دیگری نیستیم. 
در دنیا برای محصولات کشاورزی گلخانه‌ای دوبار پاشش سم داریم. و بعد هم با ورود محصول به بازار مصرف، استاندارها و شستشوهایی وجود دارد که انجام می‌شود تا محصول به‌دست مصرف کننده برسد، اما متاسفانه در برخی محصولات گلخانه‌ای کشور ما تا 7 بار پاشش سم صورت می‌گیرد که واقعا یک فاجعه است و حتی زمان ارسال محصول به بازار مصرف  پس از آخرین سمپاشی هم رعایت نمی‌شود. در این زمینه لازم است کنترل‌های لازم درخصوص فروش سموم شیمیایی، زمان‌های پاشش سموم، زمان ورود به بازار و... صورت گیرد. 
 
تداوم آبیاری محصولات کشاورزی با فاضلاب 
هرازگاهی شائبه‌هایی نسبت به تولید محصولات کشاورزی در جنوب تهران وجود دارد و به‌خصوص در زمینه سبزیجات مباحث بسیاری مطرح می‌شود، در این خصوص چه نظری دارید؟
بنابر اطلاعات موجود هم‌اکنون حدود 16 هزار هکتار از مزارع جنوب تهران از شهرری تا دشت ورامین با فاضلاب آبیاری می‌شود. 
این محصولات سرشار از فلزات سنگین هستند که مصرف آنها عوارض خطرناکی را برای سلامت جامعه انسانی خواهد داشت. 
در این زمینه شایسته است نگاه‌ها به‌جای هشداری به‌سوی قطع و توقف روند موجود تغییر یابد. البته این شائبه‌ها تنها متوجه سبزیجات و کرفس نیست و حتی شامل محصولاتی نظیر سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی نیز می‌شود. امروز بالا بودن بحث نیترات و نیتریت در کلیه محصولات تولیدی این منطقه قابل توجه است که مصرف این محصولات عوارض گوارشی متعددی را به‌وجود خواهد آورد.
 
مالیات ضعف نظارت از تولیدکنندگان فراورده‌های گوشتی 
یکی از مهمترین هجمه‌ایی که در بخش صنعت غذا شاهد آن بودیم در زمینه فرآورده‌های گوشتی بوده است، در این رابطه چه نظری دارید؟ 
در مورد فرآورده های گوشتی هم شاهد رفتارهای عجیب در کشورمان هستیم، از یک طرف به سرمایه‌گذاران برای احداث کارخانه‌های تولید فرآورده‌های گوشتی مجوز می‌دهیم و از سوی دیگر به‌صورت روزانه مردم را نسبت به مصرف نکردن فرآورده‌های گوشتی هشدار می‌دهیم. 
پرسش این است که اگر ماده‌ غذایی تا این حد مضر است که هر روز هشدار دهیم، پس چرا مجوز تولید صادر می‌کنیم. 
در واقع با این روش به مردم خودمان ظلم می‌کنیم. باید در نظر داشت که فرآورده‌های گوشتی دارای یک فرمول خاص و پذیرفته شده در سراسر دنیا است که از ترکیباتی با استاندارد معلوم تولید می‌شود. 
در دنیا حتی از گوشت الاغ برای تولید فرآورده‌های گوشتی استفاده می‌شود و بر روی لیبل این محصولات هم مشخص شده و مردم هم حق انتخاب دارند، البته نظارت کامل هم بر روی این محصولات صورت می‌گیرد. 
اما در کشور ما به‌دلیل آنکه سیستم کنترلی ما ضعیف است، اساس یک ماده غذایی را زیر سؤال می‌بریم و بعد به مردم توصیه می‌کنیم اینگونه محصولات را مصرف نکنند. در زمینه نیترات سوسیس و کالباس هم استانداردهای لازم وجود دارد و موضوع نیترات مسأله‌ای نیست که تنها در اینگونه فرآورده‌ها مطرح باشد، در آب‌های معدنی، آب‌های شرب تامین شده از منابع زیرزمین و... هم مشاهده می‌شود. ما در زمینه کنترل فاضلاب در میان 10 کشور آخر دنیا قرار داریم. روزانه 70 درصد فاضلاب خودمان معادل چندین میلیون تن را وارد آب‌های زیرزمینی می‌کنیم. 
بعد از آنجا آب حاوی نیترات و نیتریت بالا را از چاه‌های زیرزمینی استخراج می‌کنیم، اما برخورد جدی صورت نمی‌گیرد. 
گوجه‌فرنگی‌های دارای رگه‌های سفید، سیب‌زمینی‌های دارای رگه، کلم بروکلی دارای رگه‌های بنفش جملگی از طریق آب‌های زیرزمینی آبیاری شده و حاوی نیترات و نیتریت بالایی هستند. 
البته در پروسه تولید سوسیس  و کالباس هم می‌توان ازخمیر مرغ غیراستاندارد استفاده شود که باید نظارت لازم صورت پذیرد. 
در اینجا یک تفاوت مهم میان دولتمردان ایران و سایر نقاط دنیا وجود دارد و آن هم اینکه در دنیا برای بررسی اینگونه مباحث در اتاق‌های در بسته جلسه می‌گذارند، راه‌حل‌های لازم را به‌صورت محرمانه اتخاذ می‌کنند و مباحث را کنترل می‌کنند و همه تلاششان را معطوف به آن می کنند که اطلاعات جلسه به مردم منتقل نشود تا روان مردم به‌هم نریزد، اما در کشور ما در رسانه‌ ملی موجبات تشویش اذهان عمومی و ناامنی غذایی را فراهم 
می‌کنیم. 
 
فاجعه ورود جوهر قند به نانوایی‌ها
در زمینه نان هم این روزها شائبه استفاده از جوهر قند و جوش‌شیرین به‌طور گسترده وجود دارد، در این رابطه چه نظیری دارید؟
با بررسی‌هایی که در منطقه 3 تهران انجام دادیم، متأسفانه متوجه شدیم که حدود 85 درصد نانوایی ها به‌جز نانوایی‌های سنگکی از جوش شیرین استفاده می‌کنند که این مسأله ناکارایی سیستم نظارت و ممنوعیت استفاده از جوش شیرین را نشان می‌دهد، اما به‌هرحال باید پذیرفت که جوش شیرین یک ماده خوراکی محسوب می‌شود که در حد مجاز اگر استفاده شود، مشکل‌زا نخواهد بود و اگر PH نان  از 6 تا 5/6 افزایش پیدا نکند استفاده‌اش مشکلی ندارد، در شیرینی‌پزی‌ها و کیک‌سازی هم استفاده می‌شود. 
در واقع اگر جوش‌شیرین بیش از حد و به‌صورت غیرمجاز استفاده شود، مانع جذب املاح در بدن می‌شود. 
اعتقاد دارم کوتاهی قدی که در سراسر کشور مشاهده می‌شود و بنابر گزارش‌ها تنها در دختران حدود 15 سانتی‌متر کوتاهی قد حاصل شده بی‌ارتباط با جوش شیرین نبوده است. 
البته این مقوله فرضیه‌ای قابل اثبات است. 
اما نکته مهم و حائز اهمیت استفاده از جوهر قند در نانوایی‌هاست که به هیچ وجه ماده خوراکی نیست، بلکه ترکیبی صنعتی است که با فرمول شیمیایی Na2s2o4 شناخته شده و خاصیت رنگبری دارد. 
در بازیافت‌های کاغذهای رنگی و صنعت رنگرزی و صنعت نساجی کاربرد دارد. البته از گذشته‌های دور این ماده در صنایع قند و نبات و آب نبات مورد استفاده قرار می‌‌گرفته است، جوهر قند ترکیبی گوگردی است و به دلیل آنکه سریع موجب ورزآمدن خمیر می‌شود در نانوایی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. تشخیص این ترکیب برعکس جوش‌شیرین که تشخیص استفاده از آن راحت است، امری زمانبر و پرهزینه است. 
جوهر قند چه مشکلاتی برای انسان به‌وجود می‌آورد؟
جوهر قند هم نظیر جوش‌شیرین مانع جذب املاح در بدن انسان می‌شود و با توجه به مهاری که روی آنتی‌اکسیدان‌ها انجام می‌دهد به‌صورت غیرمستقیم باعث کاهش ایمنی بدن و ایجاد سرطان می‌کند. 
 
ماهی‌های کم وزن‌تر سالم‌ترند
در مورد گوشت ماهی هم حرف و حدیث‌هایی مطرح است، در این خصوص توضیح دهید.
با توجه به این‌که نیمه عمر فلزات سنگین در بدن ماهی بسیار بالاست، توصیه می‌کنیم که ماهی‌هایی با وزن کمتر استفاده شود تا امکان جذب و ذخیره فلزات سنگین کمتری وجود داشته باشد. 
 
فاجعه مصرف آنتی‌بیوتیک شب قبل  از کشتار طیور 
لطفا در زمینه باقی‌مانده داروها در طیور هم توضیح دهید. 
در زمینه طیور هم باقی‌مانده داروها و واکسن‌ها مطرح است. نکته مهم در این مقوله این است که داروهای دامی چند نسل جلوتر از داروهای انسانی در کشور ما است، چرا که داروهای انسانی چندین سال زمان می‌برد تا پس از آزمایشات، وارد بازار شود، اما در مورد دام مشکلی وجود ندارد. 
باقی‌مانده‌های آنتی‌بیوتیک در طیور موضوع بسیار مهمی است، چرا که تا 20 روز پس از مصرف این آنتی‌بیوتیک‌ها نباید گوشت طیور، مورد مصرف قرار گیرد، ولی هم‌اکنون در بسیاری از فارم‌های پرورش طیور، شبی که دام می‌خواهد وارد کشتارگاه شود باز هم از این داروها استفاده می‌کنند تا تلفات بین راهی طیور کاهش یابد. 
یکی از مباحثی که هم‌اکنون مطرح است بهترین وزن مصرف گوشت مرغ است، در این رابطه توضیح می‌دهید.
در دوره کنونی شاهد تغییر ذائقه مصرف هستیم، به‌طور نمونه مرغ 2/1 کیلوگرمی اگر وارد بازار مصرف شود، مورد استقبال قرار نمی‌گیرد و اغلب مردم به‌دنبال مرغ‌های 2 کیلوگرمی هستند که رنگ سفید رنگی هم دارد، در حالی که بهترین گوشت مرغ گوشتی است که به رنگ نارنجی باشد و وزنی معادل 2/1 تا 5/1 کیلوگرم داشته باشد. 
اما شاهد آن هستیم که مرغ‌های کمتر از یک کیلوگرم هم طرفداران بسیاری دارد؟ 
البته این وزن مربوط به گوشت جوجه است که مناسب است، اما یک ابهام به عنوان مرگ و میر قبل از سل هم برای این گوشت‌ها در حد بسیار پایین وجود دارد.
 
ممنوعیت مصرف برخی  گوشت های قرمز
در زمینه استفاده از گوشت قرمز چه توصیه‌هایی به مصرف کنندگان دارید؟ 
در دامپزشکی داروهایی وجود دارد که تا 6 ماه پس از مصرف نباید از گوشت قرمز آن دام استفاده کرد. 
برخی از واکسن‌ها تا 20 روز یا یک ماه ممنوعیت مصرف دارند و در این خصوص بهتر است به‌صورت موردی مباحث را بررسی کنیم. 
در این زمینه آیا دامپزشکی نظارت لازم را دارد؟
قانوناً سازمان دامپزشکی نظارت کامل بر این پروسه دارد، اما در برخی مواقع وجدان دامدار هم نقش تعیین کننده‌ای دارد که اطلاعات درست را به کارشناسان دامپزشکی ارائه دهند.البته دامداران جملگی افراد با وجدانی هستند، اما گاهی اطلاعات درست از داروها و خواص آنها ندارند. 
در این مقوله دو موضوع ارتقای آگاهی دامداران و ارتقای قدرت سازمان دامپزشکی برای ورود به این حیطه حائز اهمیت است.
مصائب شوک های وارده به مصرف کننده 
به نظر جنابعالی نوع واکنش‌هایی که در ادوار مختلف از سوی دولتمردان نسبت به این‌گونه مسایل نشان داده شده اصولی بوده است.؟
به هیچ وجه تاکنون موضع‌گیری‌های اصولی در این خصوص مشاهده نشده  است. 
دولتمردان ما حق ندارند هرازگاهی چنین شوکهای عظیم روانی را به جامعه وارد کنند. 
به‌عنوان نمونه در زمینه لبنیات در حالی‌که ده‌ها سرمایه‌گذار میلیاردها تومان سرمایه‌گذاری کرده‌اند و گاهی سودشان به انداز سود بانکی که می‌پردازند، نسبت، ناگهانی شوک‌های عظیمی را به این قشر وارد می‌کنیم تا هم تولید کننده آسیب ببیند و هم مصرف کننده بی‌دفاعی که کاری از او ساخته نیست را مشوش و نگران می‌کنیم. 
به‌راستی مسئولان گمان می‌کنند که با این اطلاع‌رسانی آیا وظیفه مصرف کننده است که جلوی روغن پالم را بگیرد و... 
اعتقاد دارم بزرگترین ستمی که یک دولتمرد می‌تواند به مصرف کننده وارد کند، ایجاد شوک‌های روانی است که متوجه مصرف کننده می‌کند.  

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه