هدر

در گفت‌وگوی «اقتصاد سبز» با مدیرعامل موسسه جهاد استقلال اعلام شد؛

از احیای نخیلات تا طراحی زنجیره تولید

حدود 36 سال است که در زمینه کشاورزی و تامین غذای مردم فعالیت می‌کند. از 23 بهمن 57 و نخستین روز پیروزی انقلاب اسلامی در زمینه رسیدگی به روستاها فعالیت خود را آغاز کرد، در جنگ تحمیلی حضور فعال داشت، یکی از ارکان‌ احیای نخیلات خوزستان بود و امروز با 4 دهه
حدود 36 سال است که در زمینه کشاورزی و تامین غذای مردم فعالیت می‌کند. از 23 بهمن 57 و نخستین روز پیروزی انقلاب اسلامی در زمینه رسیدگی به روستاها فعالیت خود را آغاز کرد، در جنگ تحمیلی حضور فعال داشت، یکی از ارکان‌ احیای نخیلات خوزستان بود و امروز با 4 دهه
سبقه فعالیت ضرورت توجه به «زنجیره تولید» به عنوان پایه و اساس هر فعالیت اقتصادی در پروسه تولید کشاورزی و صنایع غذایی را گوشزد می‌کند. غذا و کشاورزی را به تنهایی قابل بررسی نمی‌داند و تاکید می‌کند که با پیوند این دو با هم و رعایت اصول علمی می‌توان حرکت‌های بنیادی به انجام رساند. مهندس محمدرضا شافعی‌نیا، مدیرعامل موسسه جهاد استقلال خدمت به مردم را مهم‌ترین اولویت کاری‌اش می‌داند و دغدغه‌ای جز تامین غذای هموطنانش ندارد.در یک ظهر زمستانی پذیرایمان بود و آنقدر پرمغز و پرحرارت صحبت  می‌کرد که حتی تمدید زمان مصاحبه هم پاسخگوی خاطرات 4 دهه‌ای او و تجربیات گرانسنگ‌اش نبود. آنچه در پی می‌آید ماحصل گفت‌وگو با این مدیر کاربلد جهاد کشاورزی است که در بین تشکل‌های صنایع غذایی نیز از محبوبیت خاصی برخوردار است.
 
جنابعالی از روزهای آغازین انقلاب شکوهمند اسلامی در 2 عرصه جهاد سازندگی و جنگ حضوری فعال داشتید، به عنوان نخستین پرسش از خاطرات آن دوران بگویید. 
یکی از مهم‌ترین رخدادهایی که از آن زمان به یاد می‌آورم احیای زمین‌های کشاورزی در منطقه دشت عباس و عین خوش بود که عراقی‌ها در زمان اشغال آن را کشت کرده بودند. در آن زمان سدهای فعلی در منطقه دایر نشده بود و عراقی‌ها چاه‌های آب را تخریب کرده بودند. ابتدا با کمک گروهی از جهاد سازندگی چاه‌های آب تخریب شده را بازسازی کردیم تا هم آب مورد نیاز رزمندگان را تامین کرده و هم اینکه بتوانیم پروژه احیای این باغ را بازسازی کنیم. در آن زمان هندوانه، گوجه فرنگی، خربزه، بادمجان و ... را کشت کردیم و درنهایت پس از عملیات فتح‌المبین آنقدر محصولات هندوانه پربار شده بود که بخشی از آن را برای مردم روزه‌دار دزفول فرستادیم و بخشی هم برای نیروهای نظامی در حال جنگ ارسال کردیم که خاطره‌ای شیرین برایم بود.
 
زادگاه جنابعالی شهری است که ویژگی‌های بسیاری برای تولیدات محصولات کشاورزی دارد، ممکن است پیرامون ویژگی‌های کشاوزی دزفول توضیح دهید؟
شمال خوزستان و دزفول منطقه‌ای است که شاید کمتر نقطه‌ای در دنیا وجود داشته باشد که خصوصیت آب و هوا و زمین آن منطقه را داشته باشد. به همین دلیل از سال 1348، پنج شرکت کشت و صنعت به نام‌های «ایران-هاوایی»، «ایران-کالیفرنیا»، «ایران-امریکا» که امریکایی بود و یک شرکت انگلیسی هم در منطقه دایر شده بود. پس از انقلاب این شرکت ‌ها منحل شده بودند و تنها شرکت انگلیسی و «ایران-کالیفرنیا» باقی مانده بود که به نام‌های شهید رجایی و شهید بهشتی تغییر نام دادند. زمین‌های شرکت‌های منحل شده پابرجا بود که تصمیم گرفته شد به کشاورزان واگذار شود، در همان زمان تصمیم گرفتیم بر روی ذرت و چغندر قند کار کنیم. ذرت محصولی تابستانه و چغندر زمستانه بود. استادهای دانشگاه معتقد بودند به دلیل آب و هوای گرم منطقه ذرت سبز نخواهد شد. با این وجود ما تاکید داشتیم که موضوع کشت ذرت را با جدیت دنبال کنیم. در سال 1361 با 7 نفر کشاورز که 27 هکتار زمین داشتند، صحبت کردیم که ذرت بکارند. آنها نسبت به فروش رفتن محصول و نبود واحدهای ذرت خشک‌کنی ابراز تردید کردند. به آنها اعلام کردیم که اگر وارد پروسه کشت ذرت شوند ما حمایت‌های لازم را انجام می‌دهیم. از این رو بذر را از کشور یوگسلاوی سابق وارد و کود و ماشین آلات را هم مهیا کردیم. در همان زمان به آنها اعلام کردیم که با وجود مهیا کردن شرایط کشت از سوی ما اگر بیشتر از 3 تن ذرت برداشت کردند متعلق به خودشان باشد، اگر کمتر شد به عنوان تامین‌کننده کود و بذر از مبلغ کم می‌کنیم. بعد با صندوق عمران و مناطق که امروز به نام توسعه کشت ذرت تغییر نام داده مذاکره کردیم که ذرت‌های کشاورزان را خریداری کند. در آن زمان کیلویی 18 ریال ذرت خریداری شد. 
 
چه میزان برداشت شد؟
حدود 140 تن ذرت از 27 هکتار زمین برداشت شد که به طور میانگین حدود 4/5 تن در هکتار محصول شد. در آن مقطع بدون اطلاع از دیررس یا زودرس بودن بذر اقدام به کشت شده بود و به لطف خدا پس از فروختن ذرت‌ها پول خوبی نصیب کشاورزان شد، در آن زمان این کشاورزان چنان به خود می‌بالیدند  که ما لذت بردیم از اینکه زمینی که کشت نمی‌شد در تابستان چنین سودی را نصیب کشاورزان کرده است. همین میزان زمین در سال 1362 به 800 هکتار افزایش یافت و زمینه‌ساز تولید بیش از 2 میلیون تنی ذرت امروز کشور شد. در سال 1363 متوجه شدیم با میزان رشدی که سطح زیر کشت ذرت در منطقه دارد، کشور امکانات لازم را ندارد. در همان زمان با نخست وزیر وقت مذاکره کردیم مبنی براینکه ارز ذرتی که که صندوق عمران و مراتع وارد می‌کند را به ما اختصاص دهید تا بتوانیم ماشین آلات وارد کنیم و در اختیار کشاورزان قرار دهیم و پول کشاوزان را نیز ما خودمان پرداخت خواهیم کرد. در آن زمان سطح زیر کشت ذرت به 4 تا 5 هزار هکتار رسیده بود و همان موقع با تامین ارز مورد نیاز با هواپیما تجهیزات پیشرفته کشت ذرت را در زمان جنگ تحمیلی وارد کردیم و به نوعی سرمنشاء کشت ذرت از همان موقع کلید خورد و روند روبه رشد ادامه یافت تابه امروز که تولید به حدود 2 تا 5/2 میلیون تن رسیده است و حتی بذر ذرت نیز در داخل تولید می‌شود. 
 
با توجه به آسیب دیدن حدود 9 میلیون اصله نخل در دوران جنگ تحمیلی چند درصد از نخل‌ها احیا شد؟
با تلاش‌های ستاد اجرایی نخیلات حدود 70 درصد نخل‌های آسیب دیده احیا شد. 
 
دوران خدمت جنابعالی در استان خوزستان مقارن بود با ریاست محمدرضا اسکندری، وزیر اسبق کشاورزی در جهاد کشاورزی استان خوزستان، یعنی به عبارتی امروز همدوره اسکندری یار شفیق محمود حجتی شده است؟
من یار شفیق مردم هستم و با همه افرادی که به مردم خدمت می‌کنند همراهی خواهم کرد.
حدود یک دهه می‌شود در محافل گوناگون همواره بر اعتقاد ویژه‌تان به زنجیره تولید و صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی تاکید داشته‌اید، ممکن است در این رابطه نیز توضیح دهید؟
همواره بر روی ضرورت توجه به زنجیره تولید تاکید داشته‌ام، چراکه با مطالعه بر روی 50 کشور دنیا طرح تلفیقی را تهیه کردیم که با فرهنگ و شرایط اقتصادی کشور ما همخوانی داشته باشد. 
عنوان طرح چه بود؟
طرح زنجیره تولید بود که در سال 1386 آن را تهیه کردم و در سال 1388 رسانه‌ای شد. البته در همان موقع گروهی با من برخورد کردند که چرا این مسایل را اعلام می‌کنم که به آنها اعلام کردم این طرح ما ماحصل سال‌ها کار کارشناسی‌ام است. البته در تدوین این طرح دوستانی با من همکاری کرده‌اند. 
 
ممکن است پیرامون جزییات این طرح بیشتر توضیح دهید؟
برای ایجاد یک وحدت و هماهنگی در غذای مردم به یکسری قوانین نیاز داشتیم. نخستین قانون طرح نظام جامع دامپروری بود. دومین طرح ارتقای بهره‌وری است، سومین طرح ایجاد شهرک‌های کشاورزی و چهارمین طرح هم طرح تمرکز یا همین قانون انتزاع است. اعتقاد داریم اگر این 4 طرح به عنوان زنجیره‌ای از قوانین دنبال شود می‌تواند دستاوردهای بسیاری برای غذای مردم به همراه داشته باشد، چراکه براساس آمار بانک مرکزی 38 درصد اقتصاد خانوار مربوط به غذا است. بر همین اساس باید کشور به سوی راهکارهایی حرکت کند که بتواند اقتصاد غذای خانوار را به سوی ترقی هدایت کند. در واقع زنجیره تولید یکی از اصولی است که می‌تواند این آمار را محقق کند. 
 
از سال 1389 تاکنون در موسسه «جهاد استقلال» مشغول فعالیت هستید، ممکن است پیرامون نقش این موسسه توضیح دهید.
موسسه «جهاد استقلال» 3 وظیفه کلی دارد، یکی حمایت و پشتیبانی از بخش کشاورزی است، دوم حمایت و پشتیبانی از برنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی با دیدگاه اقتصادی است و سوم هم رعایت اصول اقتصادی است. مجموعه هلدینگ «جهاد استقلال» براساس الگوهای اقتصادی فعالیت می‌کند و جملگی شرکت‌های سودده تلقی می‌شوند، چراکه ما نباید ضرر بدهیم، چون هیچ مرجعی به ما کمک نخواهد کرد. 
 
ممکن است پیرامون زیر مجموعه‌‌های «جهاد استقلال»  بیشتر توضیح دهید؟
هم‌اکنون 6 شرکت به صورت مستقیم زیرمجموعه «جهاد استقلال» هستند. شرکت نهاده‌های دامی جاهد که در زمینه مواد ژنتیکی  دام و طیور و نهاده‌های دام و طیور، تجهیزات و امکانات و فناروی‌های مربوط به دام فعالیت می‌کند. شرکت سرمایه‌گذاری جاهد نیز در زمینه تامین نیازهای مربوط به محصولات کشاورزی، مواد پروتئینی، نهاده‌های کشاورزی (کود و سم)، ماشین‌آلات و تجهیزات کشاورزی و ... فعالیت می‌کند. سومین شرکت، شرکت «جهاد سبز» است که در رابطه با نهاده‌های کشاورزی، محصولات کشاورزی و بخشی از ماشین‌آلات و تجهیزات کشاورزی فعالیت می‌کند. شرکت «جهاد زمزم» چهارمین شرکت عضو هلدینگ «جهاد استقلال» است که در زمینه حمایت و پشتیبانی از توسعه و بهره‌وری آبیاری تحت فشار و تجهیزات مورد نیاز لوله و اتصالات و ...آبیاری‌های نوین را تامین می‌کند. شرکت «جهاد حفاری» پنجمین شرکت عضو است که در زمینه تامین آب و حفاری چاه برای آب‌های شرب و غیرشرب فعالیت می‌کند. همچنین یک موسسه فرهنگی و ورزشی داریم که در راستای ایجاد انگیزه برای همکاران و امور رفاهی همکاران اقدام می‌کند. 
 
این موسسه فرهنگی-ورزشی چه امکاناتی دارد؟
مراکز توریستی و ویلاها، رستوران‌ها و اماکن ورزشی نظیر زمین‌های مختلف و استخر و ... را داراست.
 
یکی از مباحثی که پیرامون وزیر جهاد کشاوزی مطرح می‌شود این است که او دست به تغییر اغلب مدیران دوره اسکندری و خلیلیان زده است. جنابعالی در این رابطه چه نظری دارید و با توجه به اینکه با هر 3 وزیر کار کرده‌اید، چه ارزیابی نسبت به این 3 وزیر دارید؟
من این فرضیه را قبول ندارم که محمود حجتی اغلب مدیران را تغییر داده است. باید در نظر بگیریم که هر وزیری خصوصیات اخلاقی و کاری مخصوص به خود را دارد. منتها اگر بخواهم ارزیابی از این 3 وزیر داشته باشم باید اعتراف کنم که پیگیری‌های محمود حجتی بی‌نظیر است و او موضوع کشاورزی را به صورت زنجیره تولید می‌نگرد. حجتی دارای منطق اقتصادی قوی است و اگر دست به تغییری در بدنه وزارت جهاد کشاورزی زده مطمئنا بر مبنای عملکرد و نحوه خدمت مدیران به مردم بوده است. 
 
 
مهندس محمدرضا شافعی‌نیا در یک نگاه
 
متولد: 1336 – دزفول
تحصیلات: فارغ‌التحصیل رشته مهندسی کشاورزی با گرایش زراعت و اصلاح نباتات
سوابق اجرایی: از سال 1357 به عضویت کمیته رسیدگی به روستاها درآمد. پس از آن با توجه به فرمان امام خمینی (ره) در اردیبهشت 1358 مبنی بر تشکیل سپاه پاسداران در بخش آموزش سپاه مشغول فعالیت شد. پس از چند ماه با توجه به تشکیل جهاد سازندگی در سال 58 به عضویت شورای مرکزی جهاد سازندگی دزفول درآمد. پس از آن در سال 59 مسوولیت کمیته کشاورزی جهاد سازندگی را نیز به صورت همزمان تقبل کرد و تا سال 62 در دزفول در دو بخش جهاد سازندگی و پشتیبانی جنگ مشغول خدمت شد. در این مقطع علاوه بر بازسازی و رسیدگی به محرومیت‌ها در روستاها در راستای تولید غذای مردم فعالیت می‌کرد. پس از آن که در 30 شهریور سال 1362 مجروح شد از دزفول به اهواز منتقل و به عنوان مسوول زراعت کمیته کشاورزی جهاد سازندگی خوزستان مشغول خدمت شد. در سال 1364 تا 1366 در تشکیل واحد خودکفایی جنگ در جهاد سازندگی نقش‌آفرینی کرد. در سال 1366 با توجه به آسیب دیدن حدود 9 میلیون اصله نخل به عنوان مسوول ستاد بازسازی نخیلات فعالیت کرد. در سال 1372 مدیریت آب و آبخیزداری جهاد سازندگی استان خوزستان را عهده‌دار شد، در همان زمان در زمینه پاکسازی رودخانه بهمنشیر نقش‌آفرینی کرد. از سال 1376 به تهران منتقل شد و به عنوان مدیرکل دفتر طرح‌ریزی و هماهنگی آبخیزداری فعالیت کرد. همزمان موضوعات صنایع تبدیلی را نیز دنبال می‌کرد تا اینکه در سال 1379 به عنوان معاون مالی-اداری سازمان امور عشایر مشغول خدمت شد و در سال 1381 به عنوان مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی سازمان تحقیقات منصوب و مشغول فعالیت شد. در همینجا بود که ارتباطات او با فعالان صنعت غذا به‌خصوص تشکل‌های صنایع غذایی بسیار نزدیک شد. از ابتدای سال 85 هم بیشتر بر روی صنایع تبدیلی متمرکز شد و به عنوان مدیرکل دفتر توسعه سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذاری و توسعه تجارت وزارت جهاد کشاورزی منصوب شد. از ابتدای سال 1389 به جهاد استقلال آمد و به عنوان مشاور وزیر و مدیرعامل موسسه جهاد استقلال مشغول فعالیت شد و از چندی پیش هم با توجه به محبوبیت در میان تشکل‌های صنعت غذا به عنوان دبیر انجمن متخصصین علوم و صنایع غذایی ایران منصوب شد. 

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه