هدر

سبزه میدان بعد از 100 سال، بورس گیاهان دارویی می‌شود!

کشاورزی در امر گیاهان دارویی، بازارش رونق گرفته نظر مثبت بهداشت جهانی هم گیاه درمانی را فراگیر کرده

گروه گزارش «اقتصاد سبز»/ یحیی امیری: اگر چه از یکی دو هفته پیش این خبر جدی شد که در دوران وزارت محمود حجتی، وزارت جهادکشاورزی جمهوری اسلامی ایران بر آن شد شاخه‌ای برای تحت پوشش قرار دادن کشت و پرورش گیاهان دارویی در این وزارتخانه فعال شود. 
گروه گزارش «اقتصاد سبز»/ یحیی امیری: اگر چه از یکی دو هفته پیش این خبر جدی شد که در دوران وزارت محمود حجتی، وزارت جهادکشاورزی جمهوری اسلامی ایران بر آن شد شاخه‌ای برای تحت پوشش قرار دادن کشت و پرورش گیاهان دارویی در این وزارتخانه فعال شود. 
اما حدوداً نیم قرن پیش (اواخر سال 1349) محمد سرورالدین با مجموعه‌ای به‌نام «طب الکبیر» که داخل بقچه‌ای زیربغل قرار داده بود به دفتر مؤسسه مطبوعاتی عطایی خیابان ناصرخسرو اول کوچه خدابنده‌لو وارد شد و خطاب به مرحوم احمد عطایی مدیر مؤسسه گفت: «من کتابی فراهم کرده‌ام درباره ارزش گیاهان دارویی و خواص غذاهای طبیعی که در برقراری سلامت انسان نقش مؤثری دارد، این مجموعه از مجموع نوشته‌های دانشمندان ایرانی که در طب قدیم کار کرده و صاحب آوازه‌ای بوده‌اند فراهم شده، به خوانندگان کتاب کمک می‌کند که با کمک طبیعت می‌شود به مبارزه با امراض روح و جسم انسان پرداخت.  آقای عطایی گفت: «پدر جان، طب جدید و پزشکان تحصیل‌کرده دانشگاه از طب قدیم فاصله گرفته‌اند، صدها کارخانه تولید داروهای شیمیایی کار می‌کنند تا به نسخه‌نویسی طبیبان پاسخ گویند، دیگر چه کسی حاضر می‌شود با گیاهان دارویی شفابخش به جنگ امراض برود.  محمد سرورالدین با تعارف من که آن روز در این دفتر حضور داشتم. روی مبل نشست و با اعتماد به‌نفس خاصی گفت:  اگر به درون زندگی خانواده‌های مرفه دقت کرده باشید، همان‌ها که اتاق پذیرایی‌شان را با انواع مبل‌های مدرن و شیک ایتالیایی آراسته‌اند، چندی است که از روی مبل نشستن خسته شده و به پشتی‌های فرشی تکیه داده و رفع خستگی می‌کنند. انسان جهان صنعتی همانطور که از روی مبل نشستن خسته شده از داروهای شیمیایی هم خسته شده و بار دیگر به گیاهان دارویی رجوع می‌کند. دیر یا زود روآوری به گیاهان دارویی و شفابخشی غذاها در تأمین سلامت فزونی می‌گیرد. 
او این را هم گفت: من از بابت تألیف این کتاب هیچ توقع مادی ندارم. اگر این کتاب فروش رفت و درآمدی داشت، آنچه که سهم من است خودتان در امور خیریه صرف کنید.  من و مرحوم احمد عطایی بقچه را باز و نگاهی به اوراق دست نوشته کتاب طب الکبیر کردیم، با نظر مشورتی مثبت به‌دلیل استدلال مرحوم سرورالدین که خانواده‌های اشرافی از مبل‌نشینی خسته شده و روی فرش به پشتی‌ها تکیه می‌دهند تجربه چاپ این کتاب را به صلاح دانستیم، کتاب برای بار اول با 1500 جلد تیراژ چاپ و وارد بازار شد و مورد استقبال قرار گرفت، تجدیدچاپ به 3000 و 5000 نسخه رسید، به گفته احمد عطایی با یک حساب سردستی تیراژ فروش کتاب در اواخر سال 57 از مرز 100 هزار گذشت. عجیب این‌که دهه اول پس از انقلاب با وجود این‌که سلیقه اهل کتاب عوض شده بود «طب الکبیر» از معدود کتاب‌هایی بود که بازارش سرد نشد و هنوز هم... در حال حاضر بیش از 2500 مغازه عطاری فقط در تهران کار و تجارت دارند و در کمتر شهر و حتی روستاهای ایران می‌شود یک یا چند مغازه عطاری ندید که در زمینه فروش گیاهان دارویی گرم کار و کاسبی نباشند و در این مغازه‌ها صحبت این نباشد که ابوعلی‌سینا در کتاب قانون 800 نوع گیاه شفابخش را معرفی کرده است. 
 
سرخوردگی از داروهای شیمیایی 
این روزها کمتر پزشک متخصص و فوق‌ تخصصی می‌توان یافت که در همان اولین دیدار مریض از او نخواهد که M.R.I و سی‌تی اسکن و سونوگرافی و انواع آزمایش‌های خون و ادرار انجام ندهند. گویی پزشکان امروزی بدون در دست داشتن این آزمایش‌ها قادر به تشخیص مرض نبوده و راه درمانی نمی‌یابند، یک دلیل استقبال از گیاهان دارویی و رونق عطاری‌ها همین سرخوردگی از داروهای شیمیایی است، داروهایی که یک جای بدن را شفا و ده جای دیگر را بیمار می‌کند، پزشکان، عموماً به داروهایی گیاهی اعتقادی ندارند اما در روزگاری که طبیبان حکیم بودند، یعنی دانش تجربه بیمارشناسی‌شان روانکاوی و روانشناختی را هم در بر می‌گرفت و دقایقی زیاد صرف صحبت با بیمار می‌شد و تا از حال و روزگار مریض کاملاً مطلع نمی‌شدند دارویی تجویز نمی‌کردند، آنها فرق بین «کار پزشکی» و «گیاه پزشکی» را می‌دانستند و تفاوت این دو درمان را می‌دانستند. در «کار و پزشکی» هم از ترمیم بیماری با «گیاه‌ پزشکی» غافل نبودند، چرا که سابقه این نوع درمان به دوران اساطیر می‌رسد و حکیم فردوسی است که در داستان رستم و سهراب به «نوشدارو» اشاره دارد. 
 
8000 گونه گیاهی
در ایران حدود 8000 گونه گیاهی موجود است که از این تعداد 2300 گونه جزو گیاهان معطر و دارویی است، براساس تحقیقی که از طرف دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد پرفروش‌ترین‌ها در عطاری‌ها انجام گرفته، در فصل بهار «گل گاوزبان، سنبل‌الطیب، خاکشیر، بنفشه» و در فصل تابستان «خاکشیر، کاسنی، شاه‌تره، تخم‌ شربتی» و در فصل پاییز «آویشن، تبیرک، گل ختمی، بنفشه» و در فصل زمستان «دارچین، زنجبیل، چهارگل (ترکیبی از نیلوفر، پونه، گل ختمی، سیستاق) پرسیاوشان، عناب و گل بنفشه و آویشن» بوده است.  جمعه سی‌ام مهرماه در اول بازار حضرتی در کنار ده‌ها مغازه فروش سیگار و انواع دخانیات، عطاری حاج آقا رحیم که از 6 صبح باز شده ساعت 10 صبح جای سوزن انداختن نیست، مشتری‌ها از طبقات مختلف به خرید انواع گیاهان دارویی و شفابخش مشغولند. در میان این مشتری‌ها کم نیستند که دارچین، خاکشیر، آویشن و گل ختمی و بنفشه می‌خرند تا برای اقوام و نزدیکان خود که در خارج از کشور زندگی می‌کنند بفرستند. گونی بنفشه او نصف شده و حاج‌آقا می‌گوید تا کرکره را پایین بکشیم گونی خالی می‌شود. 
 
آگاهی پزشکان قدیم از گیاه دارو 
درباره تاریخچه شناخت و استفاده از گیاهان دارویی در «پاپیروس اسمیت» آمده است که مصریان تقریباً از همه قسمت‌های گیاه استفاده می‌کردند. در طب بابل از آنچه روی الواح سنگی و به خط میخی حک شده بر می‌آید که عناصر درمانی اساساً ریشه گیاهی داشته، در متون هندی قدیم گیاهان دارویی به دو گروه تقسیم می‌شدند، گروه اول به‌عنوان مسهل یا ملیّن و گروه دیگر مسکّن‌ها بودند که با صرف آن درد تسکین می‌یافت. طب سوزنی در چین اختراع شده، مهمترین قسمت طب سنتی چین داروهای گیاهی، یک رساله داروسازی به‌نام «پن تسائو کانگ مو» Pen tsio Kang mu 8160 نسخه درمان دارد که 1871 ماده آن ریشه گیاهی دارند.  گیاه شناسی در ایران قبل از اسلام نیز سابقه طولانی داشته، در کتاب اوستا بارها «اورو رو بیشه زد» آمده که گیاه فرشته نگهبان اوقات (امرداد) یکی از امشا پسندان و کمال جاودانگی است. در اوستا آمده است پزشکان ایرانی از صدها گیاه و رستنی درمان بخش آگاه بودند و آن را مقدس می‌شمردند. مقدس‌ترین این گیاهان 30 نوع بوده که نمادی از نام سی‌گانه یک ماه بود. 
 
صادرات گیاه دارد
ایران  گرچه کشور کم‌آبی است اما محصولات کشاورزی آن از قدیم‌ترین ایام، مرغوب و درجه یک بوده، کارشناسان کشاورزی و صنایع غذایی روی ویژگی خاک، هوا و آفتاب ایران تأکید دارند، یکی از خواسته‌های ایرانی‌های مهاجر در 4 دهه اخیر از اقوام و آشنایان دریافت گیاهان و سبزی‌های خشک شده تولید داخل کشور است، حتی میوه‌ها و محصولات کشاورزی تازه را به قیمت‌های بالا از مغازه‌های ایرانی اروپا و آمریکا خریداری می‌کنند. مکرر اشاره به عطر و طعم و دل‌پذیری محصولات کشاورزی این سرزمین می‌شود. زعفران ایران از قدیم‌ترین ایام مورد توجه و علاقه اروپایی‌ها بوده، گیاهان درمانگر در زمان قاجاریه عمده‌ترین اقلام صادراتی بوده، آقای محمد درخشش به نقل از پدر مرحومش که در گمرک بوشهر کار می‌کرده می‌گوید: از اقلام مهم صادراتی ایران که از طریق بندر بوشهر به اروپا می‌رفته گونی‌های گیاهان درمانگر بوده. در بسیاری از کتاب‌های خاطرات تاریخی که این سال‌ها زیاد چاپ شده  در بخش تجارت و داد و ستد ایرانی‌ها با اقوام اروپایی از محصولات کشاورزی نام برده می‌شود. همین امروز، یک بازار عطارهای لاری در دوبی فعال است که گیاهان دارویی و درمانگر می‌فروشد. مشتری‌های این گیاهان از ملیت‌های مختلف به این عطاری‌ها مراجعه می‌کنند که فارسی حرف می‌زنند. 
 
دمنوش‌های معجزه‌گر
این روزها بازار دمنوش‌ها گرم است، کمتر خانم ایرانی را می‌بینید که با چند دمنوش آشنا نباشد. بعضی‌ها دمنوش معجزه‌گر را خاص ایرانی‌ها می‌دانند. اما مستندات تاریخی می‌گوید در طب یونانی‌ هم دمنوش کاربرد داشته، بقراط (460 -377 قبل از تاریخ) ارتباط میان شکل گیاهان و بیماری‌های قابل درمان توسط گیاه را مطرح کرده، براساس این نظریه، این طبیعت است که به ما قدرت درمان با گیاه را نشان می‌دهد، به‌همین علت بود که ساقه زردرنگ ریوند علیه بیماری زردی و میوه و گل قرمز انار علیه خونریزی به‌کار می‌رفته است.  تاریخ آغاز ‌کاربرد وسیع از گیاهان دارویی و رونق و گسترش آن در کشورهای شرقی به‌خصوص دوره اسلام را به انتشار آثار دانشمندان یونانی ارتباط می‌دهد. اما همین تاریخ می‌گوید زمینه گسترش علم گیاه‌شناسی در سال 1450 میلادی فراهم شده، آنهم به‌وسیله گوتنبرگ که ماشین چاپ اختراع کرده و امکان پخش نظریه‌ها فراهم شده بود. و کمی بعد یک دانشمند سویسی به‌نام «باراسلسوس» با سفر به اروپا و جمع‌آموری تجربیات گوناگون اثرات درمانی آب‌های معدنی و گیاهان به‌عنوان اولین کسی که علم شیمی را در روش‌های درمانی شرکت داده، صاحب آوازه‌ای شده است. 
 
 
بسته‌بندی گیاهان دارویی
قدیمی‌ترین شیوه فروش گیاهان دارویی تا قبل از ورود صنعت بسته‌بندی روش نخ پیچ بود که در عطاری‌های ایران رواج داشت، با آغاز رونق دوباره عطاری‌ها، کمپانی‌های معتبر ورود کردند. در گذشته عطاری‌ها به مشتری می‌گفتند که برای درمانگری از کجای گیاه، باید استفاده شود، گل، برگ، ریشه، دم کردنی مثل جوشانده و... امروزه صنعت بسته‌بندی به کمک عطارها آمده و روی هر بسته یا جعبه قید می‌کند که چگونه باید استفاده شود. مجوز بسته‌بندی گیاهان دارویی اختصاصاً از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صادر می‌شود. واحدهای بسته‌بندی مجاز پس از گرفتن مجوز از وزارت بهداشت اقدام به بسته‌بندی طبق فهرست موجود می‌کنند. اگر گیاهی خارج از فهرست باشد کارشناسان اداره گیاهان دارویی پس از بررسی شورای تدوین گیاهان دارویی طبیعی به فهرست اضافه می‌شود. شیوه بسته‌بندی نخ‌پیچ (گیاه داخل کاغذ روزنامه ریخته و با نخ پیچیده می‌شود) دیگر رایج نیست و اگر عطاری‌هایی به همان روش سنتی قدیمی اقدام به فروش کنند این کار نوعی تخلف است و برخورد قانونی می‌شود. از آنجا که گیاهان اغلب به‌صورت خشک شده عرضه می‌شود قید تاریخ تولید و مصرف هم ضروری است، چرا که گیاه درمانگر پس از مدت زمان معین اثرات دارویی خود را از دست می‌دهد. 
 
باغ‌های پرورش گیاهان دارویی 
در گذشته‌هایی نه چندان دور گیاهان دارویی شناخته شده از دامنه طبیعت (بیشتر جنگل و کوهپایه‌ها) چیده می‌شد و اغلب خودرو بودند، امروزه با فرایند صنعتی شدن امکان تکیه به فلور طبیعی از بین رفته و شرایط کشت و تولید و تکثیر صنعتی شد، در سال‌های اخیر باغ‌ها و مزارع پرورش گیاهان دارویی شکل گرفته و روش چیدن از صحرا و کوه‌پایه‌ها منسوخ  شده، از نظر اقتصادی هم نیروی متخصص و باغداری مخصوص لازم است، یعنی همان کاری که اکنون وزارت جهادکشاورزی اقدام به حمایت و سازماندهی آن کرده و می‌خواهد این رشته کشاورزی را چه از نظر برداشت طبیعی و چه تولید انبوه و به صرفه اقتصادی راهنما باشد. مهمترین نکته‌ای که با اقدام اخیر می‌شود به آن امیدوار بود روش جمع‌آوری و تکثیر آن با روش بی‌رویه برداشت (چیدن) بسیاری از گیاهان در خط انقراض قرار گرفته‌اند، بومی‌ها فقط در چیدن نقش داشتند و هیچ برنامه‌ای برای تداوم تولید نداشتند. با روی‌آوری دوباره به گیاهان دارویی معلوم شد بسیاری از اقلام بر اثر برداشت بی‌رویه و نابودی جنگل‌ها، عطاری‌ها را با کمبود روبه‌رو کرده، از این رو واردات محدودی انجام گرفت،اما  امید است که وزارت جهادکشاورزی با سامان‌دهی کشت و توسعه گیاهان دارویی، واردات متوقف شود. 
 
صنف عطار و سقط فروش
صنف عطار و سقط فروش، زیرمجموعه وزارت صنعتت، معدن و تجارت ایران قرار دارد به گفته معاون طب سنتی وزیر بهداشت، بخش عمده‌ای از این مغازه‌های عطاری حتی در تهران مجوز فعالیت ندارند، رشد قارچ‌گونه عطاری‌ها و تخلف‌های دور از نظارت بودن در رویکرد دوباره جامعه به طب سنتی به کشاورزی این بخش لطمه زده است. سودجویی و کاسبی‌کردن با گیاهان دارویی خطر سرخوردگی از درمان با گیاه را به‌دنبال دارد. در پروانه‌ای که برای عطاری ها صادر می‌شود قید می‌شود برای فروش گیاهان دارویی تعهد گرفته ‌شود در امور پزشکی دخالت نکنند. در یکی از عطاری‌های خیابان ستارخان، شاهد بحثی بودم که دو نفر از مشتری‌ها با هم داشتند درباره خواص سنبل‌الطیب، عطار با توجه به دقت و کنجکاوی من، اظهارنظر پزشکی نکرد ولی کم نیستند عطارهایی که خود را در مقام پزشک قرار داده و با شنیدن ناراحتی جسمی و حتی روحی مشتری برای او گیاه دارویی تجویز می‌کنند. بعضی از عطاری‌های غیرمجاز حتی پشت شیشه مغازه‌شان درباره درمانگر بی‌خوابی، تکرر و یا دردهای مفاصل، داروی گیاهی تجویز می‌کنند و از دادن گیاهان بی‌خاصیت (انباری طولانی‌ مدت) ابایی ندارند. حتی برای دردهای معده، خارش پوست و اگزما مصرف جوشانده چند گیاه را توصیه  می‌کنند.
 
گیاهان دارویی و داروی گیاهی 
آنچه که عموماً به‌عنوان گیاهان دارویی در عطاری‌ها فروخته می‌شود خشک شده زیره، رازیانه، دارچین و... برای بعضی امراض مفید و در مجموع بی‌ضرر و یا کم ضرر هستند اگر دقت لازم در مصرف آن بشود درمانگر می‌شوند. اما داروهای گیاهی حاصل تبدیل برخی گیاهان به دارو در کارخانه‌های داروسازی و طی فرآیندی خاص و استریل شده قابل استفاده است، عطاری‌ها فقط حق فروش گیاهان دارویی اقلام مشخصی دارند که با تجربه سالیان دراز فواید و بی‌عارضه یا کم عارضه بودن آن به اثبات رسیده باشد. افراط در مصرف گیاهان دارویی می‌تواند زیان‌آور و حتی بیماری‌زا باشد. عطاری‌هایی که ترکیب شده گیاهان دارویی می‌فروشند از تجربه و معلومات لازم برخوردار نیستند و تفاوت ترکیب شده‌ها را نمی‌دانند، گاه سبب دردسر و گرفتاری مشتری می‌شوند.  در طب قدیم، عطارها عموماً معلومات پزشکی داشتند و برای رسیدن به موقعیتی که بتوانند به مشتری خوردن گیاه دارویی تجویز کنند چند دهه باید انتظار می‌کشیدند. عطارهای قدیمی عموماً پا به سن گذاشته و با تجربه بودند و شغل عطاری را با عشق و علاقه انتخاب می‌کردند، دایماً در حال آموزش و دایماً در حال تجربه در طب سنتی، تجربه بسیار مهم بوده است. 
 
811 گیاه درمانگر بوعلی‌سینا 
از سال 2002 سازمان بهداشت جهانی WHO گیاهان دارویی را وارد چرخه درمانی کرده تا از زیان مصرف داروهای شیمیایی کاسته شود. طب سنتی سابقه‌ای 5 هزار ساله دارد و ایران همواره در رأس فهرست کشورهایی قرار داشته که در گیاه درمانی و استفاده مفید از گیاهان دارویی صاحب تجربه و مطالعات بوده است. در آثار به‌جای مانده از محمد ذکریای رازی و شیخ ابوعلی‌سینا و اسماعیل جرجانی مؤلف کتاب‌های «ذخیره‌ خرمشاهی» و ابن رشید ترطبی مؤلف کتاب‌های کلیات، سموم و شرح بر قانون و دیگران، بازخوانی آثار این دانشمندان نگاه به طب سنتی و گیاه درمانی را رونق داد و سبب شد سازمان بهداشت جهانی روی خوش به گیاهان دارویی داشته باشد. ایران با بیش از 18 هزار عنوان کتاب طبی، بزرگ‌ترین گنجینه را تقدیم جامعه بشری کرده، کتاب قانون ابوعلی‌سینا با معرفی 811 گیاه دارویی در صدر مطالعات جهانی قرار داشته و دارد. در واقع مطالعه‌ این کتاب دریچه تازه‌ای به روی گیاهان دارویی گشود، مرحوم اسماعیل شفایی با سابقه 73 سال تجربه در کار عطاری در آبگرم لاریجان در دیداری که با هم داشتیم اعتقاد داشت استفاده از نوع گیاه دارویی تخصصی در حد جراح مغز و اعصاب لازم دارد. 
 
مؤثر بر موجودات زنده 
آب‌های معدنی (گرم و سرد) و گیاهان درمانگر در طب سنتی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. گیاهان دارویی، یعنی گیاهانی که یک یا برخی از اندام‌های آن حاوی مواد مؤثره درمانی است. یک صدم وزن خشک شده گیاه خواص دارویی مؤثر بر موجودات زنده دارد. بیشتر این خواص را دانشمندان ایرانی کشف کرده، و تا اوایل قرن بیستم در سرتاسر ایران جنبه کاربردی داشته ولی به‌زودی، داروهای شیمیایی و کمپانی‌های قدرتمند داروساز عرصه را بر حرفه عطاری تنگ کرده و این حرفه رو به زوال رفته بود. اثبات زیان‌های مصرف مداوم داروهای شیمیایی، یکی دو دهه اخیر بازگشت به‌سوی داروهای گیاهی را رواج داده و شور ورود رو به فزونی عطاری‌ها در خیابان‌های تهران نشانگر رویکرد دوباره به گیاهان است.  این بازگشت به طب سنتی نه تنها در ایران بلکه در اکثر کشورهای صنعتی غربی آغاز شده و رو به گسترش شده و سرمایه‌گذاری‌های قوی برای بهره‌برداری از میل بازار به خرید و مصرف گیاهان دارویی رو به ازدیاد است. اگر در گذشته لامارتین شاعر حساس فرانسوی درباره گیاهان شعر می‌گفت حال اکثر شاعران روز به مقوله درمانی توجه کرده، هر نوع سرمایه‌گذاری صنایع غذایی در امر استفاده بیشتر از گیاهان را سودآور کرده است. 
 
سبزه میدان، بورس 
هنوز هم سبزه میدان به فعال بودن عطاری‌های «جنس جور» شهرت دارد یعنی هرچه بخواهید در قوطی عطاری‌هایی این محل پیدا می‌کنید. در حوالی‌ سال‌های 1300 سبزه میدان مرکز بزرگ داد و ستد گیاهان دارویی بود. کشاورزانی که گیاهان دارویی برداشت کرده بودند به مغازه‌هایی که کار بنکداری هم داشتند مراجعه می‌کردند، گونی گونی خاکشیر و دارچین و گل کاسنی و... جابه‌جا می‌شد. شهرستان‌ها هم برای جور کردن جنس به این محل می‌آمدند. در واقع نبض اقتصاد گیاهان دارویی در این محل می‌زد. جعفر شهری در جلد سوم کتاب معروف «طهران در قرن سیزدهم» درباره عطاری‌های معروف این میدان نوشته است:  این دکاکین با همه دست اولی بودن و بنکداری‌شان، نسخه‌پیچی هم می‌کردند، از آنجا که با همه مبارزه در سرپیچی از خرده‌فروشی و نسخه‌پیچی، مردم در اثر اعتماد، به اطلاع و دواهای تازه‌ای که داشتند ول‌کنشان نبودند، بالاخره گردن گیرشان می‌شدند و این دکان‌ها تا آخر به همان روال باقی‌مانده کلی‌‌فروشی و نسخه‌ پیچی را با هم انجام می‌دادند.» دلال‌ها هم در این محل فعال بودند، کشاورزی که صبح زود خود را به این میدان می‌رساند، اولین مشتری‌اش، دلال‌ها بودند. 
 
زعفران سیری پنج شش قران 
بد نیست با یاری گرفتن از جعفر شهری (چون تنها مستندات موجود درباره این تجارت کتاب‌های اوست) به نمونه قیمت گیاهان دارویی هم اشاره‌ای داشته باشیم:  خاکشیر یک‌من {3 کیلو } سه عباسی (هر عباسی معادل سه پنجم یک ریال بود) گل بنفشه چارکی ] 750 گرم [ پنج شاهی ( هر شاهی یک بیستم ریال بود) گل گاوزبان چارکی پنج یا شش شاهی، دارچین چارکی پانزده شاهی، گاهی یک قران (یک ریال) سماق یک من هشت، نُه عباسی، زعفران سیری ] 75 گرم [ پنج تا 6 قران، فلفل چارکی سی شاهی، زردچوبه چارکی پانزده شاهی و...»  عمده‌فروشان گیاهان دارویی بخشی از مغازه را پاویون زده و دفتر و دستک و گاوصندوق‌شان آنجا قرار داشت، کشاورز بعد از وزن‌کشی وارد این دفتر می‌شد و پولش را می‌گرفت. اکثر کشاورزان از راه دور می‌آمدند، از جنگل‌های مازندران و یا کوهپایه‌های البرز دماوند، وسیله حمل کالای‌شان اسب و قاطر بود، بعد از فروش کالا به کاروانسراهای مولوی و پامنار می‌رفتند و پس از یک شب اقامت به دیار خود باز می‌گشتند.
 
کشاورزی خاصی نداشتیم 
آنچه اقدام امروز محمود حجتی وزیر جهاد کشاورزی را اهمیت می‌دهد سازماندهی کردن کشت گیاهان دارویی است، بازارهای جهانی داروسازی تشنه گیاهان دارویی ایران است. دکتر مسعود وزیری (گیاه‌شناس) به ما می‌گوید:  «برداشت از گیاهان دارویی در آن سال‌ها (قبل از ورود سراسری داروهای شیمیایی) سازمان و زمین خاصی نداشت. کشاورزانی که در منطقه جنگلی یا کوهپایه‌ای محل سکونت خود گیاهان دارویی را شناسایی می‌کردند به دقت لزوم چینش را انجام می‌دادند و در گونی‌ می‌ریختند و به بازار می‌بردند. به‌ندرت زمین کشاورزی خاص فلان اقلام دارویی مدنظر قرار می‌گرفت. به‌ استثناء زعفران و بعضی اقلام مثل نعناع، نعناع قیمت خوبی نداشت اما سهل‌الوصول بود، بنابراین لازم بود وزارت جهادکشاورزی با توجه به بازار خوب فروش گیاهان دارویی، چه در داخل و چه در خارج از کشور دست به اقدامی بزند، که زده است.»  بد نیست در پایان این گزارش اشاره‌ای به بساط کنار خیابان‌ کشاورزهایی که در حوالی سبزه‌میدان کالای خود را می‌فروختند داشته باشیم. کشاورزهایی که دست به دهان بودند و حوصله حساب و کتاب با بنکدار، برای دریافت پول امروز برو فردا بیا نداشتند. گوشه خیابان و اغلب بدون ترازو و وزن‌کشی، به‌صورت چشم‌انداز کالای خود را می‌فروختند.
 
(شماره 64  مجله اقتصاد سبز)

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه