هدر

«اقتصاد سبز» بررسی می‌کند:

کالبدشکافی خرما از هسته تا پوست

 نوشین جمشیدی-کارشناس تغذیه و رژیم درمانی:  با قدم گذاشتن به ماه مبارک رمضان و تغییر الگوی غذایی اهمیت مصرف برخی از اقلام غذایی بیشتر مشخص می‌شود، از لبنیات و کربوهیدرات‌ها گرفته تا میوه جات و انواع خوردنی‌های دیگر نظیر خرما.
 نوشین جمشیدی-کارشناس تغذیه و رژیم درمانی:  با قدم گذاشتن به ماه مبارک رمضان و تغییر الگوی غذایی اهمیت مصرف برخی از اقلام غذایی بیشتر مشخص می‌شود، از لبنیات و کربوهیدرات‌ها گرفته تا میوه جات و انواع خوردنی‌های دیگر نظیر خرما.
  ارزش غذایی خرما تا آنجاست که در علم تغذیه 2 عدد خرما را معادل یک عدد میوه در نظر می‌گیریم. اگرچه خرما حاوی مواد غذایی مهم و ارزشمند است اما در انتخاب آن باید دقت زیادی شود چراکه سطحی چسبناک داشته و ناخالصی‌های مختلفی را جذب می‌کند.  قبل از مصرف خرما آن‌ را باید شست و از جایی که تهیه می‌شود اطمینان حاصل شود که بهترین نگهداری را داشته است. نگهداری برای خرما مدت 6 تا 12 ماه است. دراین مطلب با توجه به افزایش حجم مصرف این ماده غذایی پرخاصیت به انواع مختلف فرآورده‌های خرمایی و خواص آنها اشاره می‌شود.
بیماری‌هایی که خرما آن را درمان می‌کند
امروزه بسیاری از پژوهشگران می‌گویند که خرما غذایی  ایده آل برای درمان بیش از صد نوع بیماری است. از آن جمله این است که خرما ناراحتی‌های دستگاه گوارش را درمان می‌کند و کمک می‌کند این دستگاه وظایف خود را با کارایی بالا انجام دهد. همچنین سرشار بودن خرما از انواع مواد معدنی، املاح و ویتامین‌ها بر روی کار مغز تاثیر خواهد گذاشت و مواد غذایی را که بدن کمبود دارد، جبران می‌کند و این امر منجر به ثبات و آرامش روحی انسان می‌شود و این بدان معناست که مصرف روزانه و منظم دانه‌های خرما بر روی وضعیت روحی تاثیر خواهد گذاشت و آن را با ثبات تر خواهد کرد.
 
شیرین کننده طبیعی در تولید کیک وشیرینی
خرما Phoenix dactylifera يك منبع تغذيهاي باارزش و پر انرژي است كه بر اساس آمار سازمان خواروبار وايران از نظر ميزان توليد آن، داراي رتبه سوم در جهان مي باشد. به علت ضايعات بالاي خرما در(FAO) كشاورزي ايران و فقدان صنايع تبديلي كافي، همه ساله مقادير قابل توجهي از اين فراورده ارزشمند قابل استفاده نبوده و نابود مي شود. از طرفي به دليل افزايش سطح آگاهي عمومي و توجه بيشتر به تغذيه، مردم تمايل بيشتري به مصرف مواد غذايي سالم و طبيعي و با محتواي كمتر شكر پيدا کرده‌اند. خرما بدليل وجود مقدار بالاي قند و صرفه اقتصادي مناسب مي تواند جايگزين مناسبي براي شكر محسوب شود. قند خرما به صورت شيره و يا قند مايع (عسل خرما) از خرما استحصال شده و در صنايع غذايي مختلف و مصارف خانگي قابل عرضه و مصرف مي باشد. شيره خرما محصولي به رنگ قهوهاي تيره است در حالي كه عسل خرما كاملا شفاف و شبيه عسل كندو ميباشد. عسل خرما با انجام فرآيندهايي مثل شفاف سازي و رنگبري و جداسازي مواد كدركننده از شيره خرما به دست مي‌آيد. در كشورهاي مختلف از قند خرما به صورت شيره و يا عسل خرما بعنوان جايگزين شكر و قند اينورت در محصولات غذايي مانند كيك و شيريني، آبميوه و نوشيدني‌ها، فرآورده‌هاي لبني نظير بستني و برخي محصولات رژيمي استفاده شده است. بررسي‌ها نشان داده است اين شيرين كننده اثر محسوسي بر روي خواص حسي و پذيرش كلي محصول نداشته و مي تواند بدون نگراني جايگزين شكر شود.
 
شیره خرما
در گذشته به طور سنتی خرماها را در قسمتی از حیاط خانه – که شبیه حوضچه بوده – جمع می‌کردند و بعد از گذشت چند روز، در زیر آفتاب شیره خرما از آن جدا و از طریق کانال کوچکی به حوضچه دیگری ریخته می‌شد. اما امروزه دیگر به این روش شیره خرما تهیه نمی‌شود بلکه در کارخانه و با دستگاه، خرماها له شده و شیره‌شان را جدا می‌کنند و پس از افزودن اندکی افزودنی‌های خوراکی، شیره خرما را در بسته‌بندی‌های زیبا یا در قوطی‌های پلاستیکی به بازار عرضه می‌کنند. در بسیاری از استان‌های کشورمان، از شیره به جای شکر در پختن حلوا و تره‌حلوا استفاده می‌کنند. گفتنی است همچنین خوردن «شیربرنج و شیره»، «برف و شیره» و «شیر و شیره» در زمستان، از عادت‌های غذایی مرسوم مردمان بسیاری از شهرها مثل همدان، اراک، اردبیل، تبریز و ... است.
 
جیرفت بزرگترین تولیدکننده خرما در کشور 
به گفته ابراهیم غنچه فرماندار جیرفت 4/ 5 میلیون تنی محصولات کشاورزی در منطقه جنوب کرمان به عمل می‌آید با وجود این هنوز بسیاری از ظرفیت‌های موجود منطقه ناشناخته و مظلوم مانده که نیاز به برنامه‌ ریزی و ساختاربندی دارد تا زیرساخت‌های لازم فراهم شود. بنا به گفته وی خرمای جنوب و جنوب شرق کشور یکی از برندهای معروف در سراسر جهان است.گفتنی است شهرستان جیرفت بزرگترین تولیدکننده خرما و جزو نخستین تولیدکنندگان خرما در کشور است اما به دلیل  نبود زیرساخت‌های لازم درآمدی عاید کشاورزان نمی‌شود.
 
پودر هسته خرما
پودر هسته‌ خرما يكي از محصولات حاصل از پسماند بخش كشاورزي است كه مي‌تواند بعد از فرآوري جايگزين بخشي از خوراك دام باشد. با توجه به شرايط ویژه‌ كشور ما و قرار گرفتن بخش اعظم آن در شرايط آب و هوايي گرم و وجود نخلستان‌هاي بسياري در اين مناطق، فرآوري پودر هسته‌ي خرما و استفاده از آن در خوراك دام ، طيور و شيلات مي‌تواند تبديل به يكي از اجزاي دائمي در جيره دام كشور و صادرات آن به كشورهاي ديگر شود. ذرات پودر هسته خرما، حداکثر یک میل 80 درصد آن به صورت میکرون است. رنگ آن کرم روشن و به‌صورت یکنواخت است. فاقد هرگونه افزودنی، خاک وناخالصی و با حداکثر رطوبت 7 درصد می باشد. 
 
مهمترین ارقام خرمای ایران: 
 استعمران (ASTAMARAN): اين رقم که با نام هاي سعمران، ساير، سمبرون، سمبارون در مناطق مختلف گفته مي شود، حدود 80-70 درصد نخليات استان خوزستان را شامل 
مي شود. داراي ارزش تجارتي بسيار زيادي است و يکي از مهمترين ارقام صادراتي استان خوزستان مي باشد. از مهمترين خصوصيات اين رقم، نيمه خشک بودن آن است که خاصيت نگهداري آن را افزايش داده و اين خاصيت سبب شده تا مناسب ترين رقم تجارتي و صادراتي ايران گردد.
 شاهاني (Shahany): اين رقم در مناطق مختلف به نامهاي متفاوتي ناميده شده است. در ميناب شاوني، در فيروز آباد شوني و در حاجي آباد بندر عباس به نام خورک شاني ناميده شده است خرماي شاهاني يکي از مهمترين و فراوانترين ارقام استان فارس است. حدود 95 درصد از نخلهاي جهرم ( يکي از مهمترين شهرهاي خرما خيز فارس) را شامل مي شود. جزو خرماهاي نرم، ولي در بعضي مناطق به صورت خرماي خشک ا ستفاده مي شود. رقمي ميان رس و دير رس و بسيار مطلوب مي باشد. اين رقم که دومين رقم ايران از نظر سطح زير کشت است در نقاط مختلف کشور پراکنده است، از جمله در شهرهاي مختلف استان فارس ( به خصوص جهرم )، همچنين در جيرفت، کهنوج، حاجي آباد، سراوان و طبس کشت شده است.
 مضافتي (Mozafati): در ايران بعد از سعمران و شاهاني از مهمترين ارقام خرماي اقتصادي کشور است. اين رقم در نقاط مختلف کشور کشت شده است. موطن اصلي آن در ايران بم کرمان مي باشد. مضافتي بم يکي از بهترين انواع خرماي ايران از نظر بازار داخلي محسوب مي شود.
 زاهدي (Zahidi): رقم زاهدي نيز مانند رقم ديري از ارقام خشک به شمار مي رود. در بعضي از مناطق به عنوان رقم نيمه خشک است.در مناطقي ا زکشور به عنوان قصب از آن نام برده شده است.
در بسياري از نقاط خرما خيز کشور به خصوص در خوزستان، فارس، بوشهر و استان کرمانشاه، نيز در سطح زياد کشت مي گردد. مهمترين منطقه گسترش آن در پشتکوه بوشهر مي باشد.
 کبکاب (Kabkaab): رقم کبکاب از مهمترين و فراوان ترين ارقام منطقه خشت و کمارج، در کازرون و دشتستان ( برازجان ) مي باشد. اين رقم در ساير مناطق خرما خيز مانند خورموج، بهبهان، کازرون، جهرم، طبس نيز به مقدرا زياد کشت شده است. کبکاب بهبهان بسيار شيرين و نسبت به کبکاب دشستان کوچکتر و پر شيره مي باشد. اندازه حبه کبکاب بسيار درشت مي باشد، خام خلال (خارک) اين رقم قابل استفاده نيست. لذا براي مصرف مي بايستي آن را قبلاً پخت و خشک کرد. رنگ ميوه در مرحله خارک و رطب زرد است و در حالت رسيدن کامل به صورت قهوه اي تيره در مي آيد. مصرف آن بيشتر در حالت رطب و خرما است. از نظر اهميت اقتصادي در ايران بعد از سعمران، شاهاني، و مضافتي قرار دارد. جزو ارقام «تر» محسوب مي شود.
 ربي (Rabbi): ربي يکي از مهمترين ارقام استان سيستان و بلوچستان مي باشد. از نظر اهميت بعد از سعمران، شاهاني، مضافتي و کبکاب قرار دارد. در ايرانشهر، زابل، چاه بهار و سراوان کاشته مي شود. ميوه آن نسبتاً بزرگ، رنگ آن قرمز و رطب آن کمي سبز رنگ است. زمان رسيدن کامل آن با رقم مضافتي همزمان است. در ايرانشهر و زابل از نظر مرغوبيت عالي و در چاه بهار و سراوان خوب است.
 برهي (Barhi): ريشه و منشأ خرماي نرم برهي از عراق مي باشد که به ساير نقاط خرما خيز برده شده است. اين رقم خرما، ديررس است ونسبت به رطوبت مقاومتي ندارد. اين رقم يکي از ارقام بسيار مهم استان خوزستان مي باشد. علاوه بر خوزستان اين رقم در قصر شيرين، سومار، دهلران، بندر لنگه، براز جان نيز کشت مي شود. خارک آن دارا ي مقدار قند کافي است. به همين دليل خارک و رطب آن به مقدار زياد مورد مصرف مناطق خرما خيز قرار مي گيرد. 
 گنتار (Gantar): اين رقم در مناطق مختلف به اسامي قنطار و قندي نيز ناميده مي شود.از ارقام ريزدانه خرماي آن «تر» است. يکي از مرغوب ترين خرماهاي صادراتي خوزستان مي باشد. قابليت نگهداري اين رقم زياد است. اين رقم خرما در روي درخت چندين نوبت برداشت مي شود. در ايران مصرف داخلي ندارد.مناطق کشت آن علاوه بر خوزستان ( شادگان، خرمشهر، آبادان، اهواز، بهبهان) در براز جان، اهرم کازرون، داراب نيز مي باشد. از نظر اهميت توليد درجه چهار و از نظر اهميت ميوه در نواحي خوزستان واهرم درجه يک و در ساير نقاط درجه دو محسوب و بيشتر به صورت رطب و خرما مصرف مي شود.
 آل مهتري (Allmehtari): از ارقام بسيار مهم استان هرمزگان است واز ارقام فراوان شهرستان ميناب نيز به شمار مي رود در استان کرمان نيز کاشته مي شود. از ارقام زودرس منطقه بندر عباس است. ميوه آن نسبتاً کوچک وکشيده است و قسمت اعظم ميوه را هسته اشغال کرده است و همين مساله ارزش آن را کم کرده است ولي به دليل زودرسي داراي ارزش اقتصادي است.
 خضراوي (Khazravy):موطن اصلي خضراوي را عراق مي دانند و بعد از سعمران دومين رقمي است که درخوزستان سطح زير کشت را به خود اختصاص داده است. از ارقام نيمه خشک بوده و از نظر صادرات در مرتبه دوم اهميت بعد از سعمران قرار دارد. در ساير مناطق خرما خيز نظير جهرم، کازرون، دشستان، فسا، قصر شيرين و رامهرمز نيز کاشته مي شود. مصرف آن به صورت خارک و رطب نيز متداول است بيشتر در حالت رطب و خرما مصرف مي شود اين رقم در خوزستان از ارقام درجه يک و در کازرون و برازجان وقصر شيرين از ارقام درجه 2 و 3 به شمار مي رود.
 خاصوئي (Khassui): از مهمترين ارقام بهبهان (خوزستان) است. خرماي خاصوئي رقمي مرغوب است و ميوه اي بسيار شيرين دارد. رنگ ميوه قرمز واندازه آن کوچک است. در فسا ( استان فارس ) به اين رقم خرما خاصي مي گويند و از نظر مرغوبيت در شهرستان از خرماهاي درجه دو محسوب مي شود. در بهبهان نيز به همين نام خاصي ناميده مي شود. قابليت نگهداري آن بسيار بالا است.
 شکر (Shakkar): اين رقم بيشتر در شمال خوزستان مانند دزفول، شوشتر و رامهرمز وجود دارد. در ساير شهرهاي خوزستان مثل شادگان واهواز نيز به طور پراکنده ديده مي شود. اين رقم همچنين در ميناب، قشم و بندر عباس کاشته شده است. در شهرهاي برازجان، ايرانشهر به مقدار کم کشت شده است. اين رقم نسبت به ساير ارقام داراي قند بيشتر و در نتيجه شيرين تر است و مصرف ميوه آن به صورت رطب مي باشد. رنگ آن در مراحل مختلف رسيدن به ترتيب سبز زرد به قهوه اي تغيير شکل مي دهد. از ارقام زودرس مي باشد.
 مردا سنگ يا مردارسنگ (Mordar sang):يکي از ارقام معروف استان کرمان مي باشد و در بندر عباس، بم، جاسک، جيرفت، وميناب نيز کاشته مي شود. رنگ ميوه آن زرد و داراي کيفيت عالي مي باشد. خرماي مرداسنگ از نظر اهميت متوسط است و ميوه آن به صورت خرما مصرف مي شود.
 پياروم (Piarum ): يکي از مهمترين و معروفترين ارقام شمال استان هرمزگان است، اين رقم، در حسن آباد کازرون، اطراف داراب، حاجي آباد، کرمان، و بندر عباس کاشته مي شود. درصد رطوبت ميوه آن کم است از ارقام خشک محسوب مي گردد. از ميوه هاي ديررس است، کيفيت ميوه آن مطلوب است و از نظر صادرات بسيار بازار پسند است.
 زريک (Zareik):اين رقم در ميناب، بندر عباس، قشم، فسا و جهرم کاشته مي شود. در ميناب و قشم کيفيت ميوه عالي و بندر عباس خوب است. رنگ ميوه زرد کهربائي و از خرماهاي تر به شمار مي رود. محصول اين رقم معمولاً به مرحله خرماي کامل نمي رسد، درنتيجه شيره کمتري دارد.
 شيخالي (Sheikhali):در برازجان، خور موج، اهرم، کازرون (خشت و کماج ) و شيانکاره کاشته مي شود. رنگ ميوه آن زرد است و خارک بسيار خوبي توليد مي‌کند. اندازه ميوه بزرگ و قسمت پایين آن پهن است.ميوه آن در کازرون و خشت و کماج درجه يک است و در شيانکاره درجه دو محسوب مي‌شود.
 حلاوي (Hallaawi):اين رقم بيشتر د راستان خوزستان (آبادان، خرمشهر، اهواز، شادگان ) کاشته مي شود. يکي از ارقام مهم صادارتي کشور عراق به شمار مي رود و در آمريکا تحت نام «دروم داري» به فروش مي رسد. از خرماهاي نرم به شمار مي رود. خرماي حلاوي در اواخر رسيدن چروک مي خوردوميوه آن کوچک و جزو زودرس ترين ارقام خرما مي‌باشد. 
 ديري (Dayri): رقم ديري در استان خوزستان ( اهواز، خرمشهر، آبادان، شوشتر، شادگان ) و بوشهر، کازرون، برازجان و بهبهان نيز کاشته مي شود. ميوه ديري از نوع خشک و نسبتاً درشت است. در اهواز به عنوان درجه يک، در خرمشهر، وبوشهر و بهبهان درجه 2 و در کارزون به عنوان درجه 3 به شمار مي رود.
 

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه