هدر

اعضای هیأت مدیره انجمن آب‌های معدنی و آشامیدنی ایران در میزگرد «اقتصاد سبز» پاسخ دادند:

آب بسته‌بندی شده یـا نصب فیلترهای تصفیه؟!

صنعت آب بسته‌بندی در ایران با وجود آنکه هنوز صنعت نوپا و جوانی محسوب می‌شود اما در طول یک دهه گذشته به‌رغم همه ناملایمتی‌ها به رشد و توسعه مطلوب دست یافته است و اگرچه تا رسیدن به هنجار مطلوب به‌خصوص در زمینه مصرف سرانه راه طولانی در پیش دارد که همت دوات را نیز می‌طلبد، اما ظرفیت‌های مناسبی در این صنعت ایجاد شده است.
صنعت آب بسته‌بندی در ایران با وجود آنکه هنوز صنعت نوپا و جوانی محسوب می‌شود اما در طول یک دهه گذشته به‌رغم همه ناملایمتی‌ها به رشد و توسعه مطلوب دست یافته است و اگرچه تا رسیدن به هنجار مطلوب به‌خصوص در زمینه مصرف سرانه راه طولانی در پیش دارد که همت دوات را نیز می‌طلبد، اما ظرفیت‌های مناسبی در این صنعت ایجاد شده است.
 برای اطلاع از آخرین وضعیت این صنعت میزگردی را با حضور اعضای هیأت مدیره این انجمن برگزار کردیم. میزگردی که حضور سید ناصر رئیسی، مدیرعامل شرکت پاک آب سبلان (واتا)، سید فرهاد بشارت، رییس هیأت مدیره شرکت آب‌های معدنی دماوند و میشل راسکائو مدیرعامل این شرکت، اظهر عثمان مدیرعامل شرکت صنایع آب معدنی آناهیتا پلور (نستله) و مانی صفابخش مدیر این کارخانه، علی شریعت‌پناهی مدیرعامل شرکت سیرنگ کوهرنگ و پیمان فروهر دبیر فعال انجمن آب‌های معدنی و آشامیدنی غنای خاصی به آن بخشیده است.
 
به‌عنوان نخستین پرسش بفرمایید در  زمینه تهیه مواد اولیه با چه وضعیتی مواجه هستید؟
رئیسی: از زمستان سال 93 بحث تأمین مواد اولیه انواع آب‌های بسته‌بندی روان‌سازی و مشکلات گذشته مرتفع شد. البته با توجه به کاهش قیمت نفت در دنیا قیمت مواد پتروشیمی هم کاهش یافت و هم‌اکنون در طول 7 ماه گذشته توانسته‌ایم تمام درخواست‌هایمان را پس از چندین سال از پتروشیمی تأمین کنیم و به‌طور کلی هیچ‌گونه کمبود مواد اولیه‌ای  در این خصوص نداریم.  خوشبختانه اواخر سال گذشته جلسه‌ای در پتروشیمی به همت مهندس فروهر دبیر انجمن برگزار شد و تسهیلاتی هم پتروشیمی در آن جلسه برای واحدهای بزرگ قائل شد که به‌صورت اعتبار فروشی هم مواد اولیه موردنیاز در اختیارمان قرار گیرد که خوشبختانه این وعده هم محقق شده است و در تابستان هم فروش نقدی و هم اعتباری به نحو احسن صورت گرفت.  راسکائو: با جناب رئیسی هم عقیده هستم، چرا که در طول 7 ماه گذشته از نظر مقدار و قیمت، وضعیت ثابتی را داشتیم که این رویه برخلاف سال‌های گذشته بود که برای تهیه مواد اولیه با مشکل‌های بسیاری مواجه می‌شدیم و حتی در قیمت‌ها هم با نوسان بسیاری مواجه بودیم که خوشبختانه این نقیصه مرتفع شد.  عثمان: با تائید صحبت‌های همکاران با وجود آنکه تازه وارد ایران شده‌ام، اما مشکلی را در زمینه تأمین مواد اولیه بسته‌بندی مشاهده نکردم و خوشبختانه همه مسایل به‌صورت روان جاری بود که برخلاف شنیده‌های گذشته من بود.  تنها مشکلی که امروز قابل لمس است رقابتی نبودن بازار است که باعث عقب‌مانده نگه داشتن این صنعت شده است، چرا که ایران کشوری پهناور است که قابلیت سرمایه‌گذاری بیشتری در این بخش دارد. 
 
ایران کشوری است که در منطقه خشک و نیمه خشک کره زمین با میانگین بارندگی 250 میلی‌متر قرار گرفته و از این‌رو خشکسالی و محدودیت منابع آبی همواره اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار داده است، در این شرایط جایگاه صنعت آب معدنی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
راسکائو: همانطور که گفتید ایران در منطقه خشک کره زمین قرار گرفته و متأسفانه در چنین شرایطی مصرف سرانه آب بطری شده در ایران فقط 12 لیتر است که این مسأله به کم اطلاعی مردم از مصرف مایعات بر می‌گردد و ارتباط مستقیم با سلامت مردم دارد.  از سوی دیگر مردم ایران در بسیاری از موارد به‌جای مصرف آب از سایر مایعات استفاده می‌کنند. نکته دیگر که در ایران به‌خصوص در سه سال گذشته قابل مشاهده است این‌که مردم به‌جای آب بسته‌بندی به نصب فیلترهای تصفیه بر شبکه‌های آبی منازل روی آورده‌اند که این نشان می‌دهد هنوز هم از فواید استفاده آب‌های معدنی و آشامیدنی بی‌خبرند. 
 
 
ممکن است تفاوت‌های آب‌های تصفیه شده شرب خانگی را با آب‌های بسته‌بندی شده توضیح دهید. 
راسکائو: مهمترین حرکت در این مورد اطلاع‌رسانی صحیح به مردم است. 
یکی از مزایای استفاده از آب‌های بطری شده این است که طی استاندارد خاصی تولید می‌شود و همیشه دارای مقادیر ثابتی بوده که در منبع اصلی آب وجود دارد. اما آب‌های تصفیه شده خانگی به غیر از تغییرات مقادیر املاح موجود در آب، خطر وجود املاح مضر ناشی از فرسودگی شبکه‌های آبرسانی، اختلاط با فاضلاب و یا نشت مسیر آبرسانی را دارد. 
مزیت دیگر آب‌های بطری شده این است که مقادیر املاح هر بطری آب روی آن نوشته شده و براساس مقادیر املاح طعم‌‌های متفاوتی دارد که مصرف کننده مطلع است که چه آبی با چه املاح و طعمی را مصرف کند. 
این در حالی است که در آب شیر منازل هر لحظه مطلع نیستیم که آیا منیزیوم، فسفر یا املاح دیگر بیش از حد نیاز وارد بدن می‌شود. 
عثمان: نکته مهم دیگر این است که سیستم فیلتراسیون داخلی منازل چندان قابل اعتماد نیست، چرا که نحوه نگهداری از فیلتر در منازل شرایط خاص خود را دارد و اگر فیلترها به‌صورت منظم تعویض نشود، می‌تواند منبع بیماری باشد. 
فروهر: در پیشرفته‌ترین فیلترهای خانگی از روش اسمز معکوس استفاده شده است و لذا از آنجا که امکان استفاده مصرف کننده از آب مقطر خروجی از فیلترهای مذکور به‌عنوان آب شرب نمی‌باشد دو روش در فرآوری و تبدیل آب مقطر به آب شرب در فیلترهای خانگی انجام می‌گیرد که عبارتند از: اختلاط مقداری از آب خام شهر با آب خروجی از دستگاه و یا استفاده از بسترهای دولومیتی جهت تبادل یون و افزایش یون‌های کلسیم و منیزیم به آب که بدیهی‌ست در راهکار اول اختلاط آب شهری با آب خروجی از فیلتر موجب ورود مجدد انواع پارامترهای ناخواسته و نامطلوب از آب شهری به آب خروجی از فیلتر می‌گردد‌، از سوی دیگر در روش دوم نیز آب عبوری از بستر دولومیت نه تنها فرصت چندانی جهت تبادل یون‌های کلسیم و منیزیم نخواهد داشت بلکه محصول نهایی فیلتر به‌دلیل عدم برخورداری سایر آنیون‌ها و کاتیون‌های مورد نیاز بدن انسان آبی فقیر از پارامترهای معدنی می‌باشد و لذا استفاده دراز‌مدت از این نوع آب می‌تواند به عملکرد برخی اندام‌ها و یا بافت‌های بدن انسان آسیب برساند‌، بدون شک حضور برخی پارامترها در آب همچون سدیم‌، پتاسیم‌، روی‌، آهن فلوراید و .... در مقادیر Trace  از الزامات مهم در تأمین آب شرب مصرفی انسان می‌باشد که سازمان بهداشت جهانی نیز بر آن تاکید کرده‌ است. 
ذکر این نکته نیز ضروریست که یکی از نقاط ضعف موجود در سیستم‌های مذکور عدم انجام به‌موقع سرویس و نگهداری و تعویض به‌موقع ممبران‌های آن می‌باشد و لذا با توجه به تشکیل فیلم بایولوژیکی بر روی سطح ممبران‌ها و بروز رشد باکتریایی بر روی سطح مذکور احتمال بروز انواع آلودگی میکروبی حاصل از نقص عملکرد و یا نشت فیلترهای مذکور یکی از نقاط ضعف آنها می‌باشد‌، از سوی دیگر حضور مخزن نگهداری و ذخیره آب خروجی از فیلتر نیز خود به‌‌عنوان یکی از پتانسیل‌های بروز آلودگی در آب خروجی از این فیلترها است. 
شریعت‌پناهی: یکی از مباحثی که مصرف آب‌های بسته‌بندی را در ایران با مشکل مواجه کرده، بی‌شک معضلات اقتصادی خانوار ایرانی است و برخی از مردم گمان می‌کنندکه با یک‌بار سرمایه‌گذاری و نصب فیلتر تصفیه آب در منازل حرکت مقرون به صرفه‌ای انجام داده‌اند که به هیچ‌وجه تصور درستی نیست. 
این‌که در ایران هنوز عادت نشده که باید برای آب بهداشتی هزینه پرداخت شود موجب آن خواهد شد که متأسفانه در آینده متحمل هزینه‌های درمانی بسیاری شویم. 
البته این معضل در شهرستان‌ها بیشتر از تهران قابل لمس است. در واقع شهرستانی‌ها بودجه خاصی را برای تهیه آب‌های بطری شده کنار نمی‌گذارند. 
 
همواره از میزان مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی شده گلایه داشته‌اید، ممکن  است میزان مصرف سرانه ایرانی‌ها را با سایر کشورها مقایسه کنید. 
فروهر: صنعت بسته‌بندی آب در ایران صنعتی نوپا و جوان است و صرفنظر از یکی دو شرکت که تاریخچه قوی دارند، در مقایسه با صنعت کنسرو، لبنیات و... که بالغ بر 70 سال سابقه دارند، این صنعت، صنعتی نوپا به‌شمار می‌رود. 
در واقع پس از تلاش‌های 10 ساله گذشته به مصرف سرانه 12 لیتری آب‌های بسته‌بندی شده رسیده‌ایم. 
بر پایه آخرین آمار منتشر شده مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی آمریکا از 130 تا 140 لیتر عبور کرده، کشورهای اروپایی مصرف سرانه‌ای معادل 110 لیتر به‌طور متوسط دارند، در حوزه خلیج‌فارس تمام همسایه‌های ایران مصرف سرانه‌ای بیش از 100 لیتر دارند و ترکیه‌ای‌ها هم 130 لیتر مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی دارند. البته سرعت رشد مصرف سرانه ما بالا است و پیش‌بینی می‌شود روند صعودی مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی در ایران کماکان ادامه یابد. 
ایرانی‌ها از سال 83 که با مصرف سرانه 3 تا 5 لیتر، آب‌های بسته‌بندی مصرف می‌کردند تا به امروز یعنی کمی بیش از یک دهه با بیش از 2 برابر افزایش مصرف سرانه مواجه هستند. 
البته معتقدیم که جای رشد بیشتری وجود دارد. 
 
میزان تولید آب‌های بسته‌بندی در ایران هم‌اکنون چقدر است؟
فروهر: خوشبختانه تولید آب‌های بسته‌بندی شده به بالغ بر یک میلیارد لیتر افزایش یافته است. 
هم‌اکنون تنها 5 تا 6 شرکت بزرگ آب‌های معدنی و آشامیدنی کشور نظیر دماوند، نستله، واتا، آکوافینا، دسانی و.... سالانه بالغ بر 600 میلیون لیتر تولید دارند. 
رئیسی: اعتقاد دارم دولت هنوز نقش خود را برای ارتقای مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی ایفا نکرده است. حتی به مردم اطمینان داده می‌شود که آب آشامیدنی مصرف کنید، بسیار بهتر از آب‌های بسته‌بندی می‌باشد. 
این در حالی است که باید قبول کنیم آبی که از طریق شبکه آبرسانی به منازل مردم می‌رود خالی از اشکال نیست. 
در تهران شاهد هستیم که بنابر اعلام مسؤولان به‌دلیل ساختار فرسوده شبکه آبرسانی 30 درصد آب به هدر 
می‌رود. 
در واقع وجود هر سوراخ در شبکه آبرسانی می‌تواند مظهر انتقال آلودگی باشد. 
 
در خبرها آمده بود که برخی آب‌های معدنی دارای نیترات بالایی است و یا این‌که وقتی بسته‌‌های آب معدنی مقابل تابش مستقیم نورخورشید در بیرون سوپرمارکت‌ها قرار می‌گیرد باعث ایجاد فعل و انفعالاتی می‌شود که سلامت آب‌های بسته‌بندی را به خطر می‌اندازد، در این رابطه چه نظری دارید؟
فروهر: در تمام دنیا بر اثر تابش مستقیم نورخورشید به بسته‌های آب معدنی تنها پس از 4 تا 5 ماه مشکل ایجاد شده و با یک روز و یک هفته قرار گرفتن هیچ مشکلی گزارش نشده است. 
این در حالی است که سوپرمارکت‌ها در کشور ما به‌صورت روزانه سفارش می‌گیرند که این مسأله نشان می‌دهد بطری‌های آب معدنی برای مدت کوتاهی در مغازه‌ها باقی می‌مانند. 
نتایج آخرین مطالعات که در سوئیس انجام شده نشان می‌دهد که هیچ مهاجرتی بیش از حداکثرمجاز که سلامت انسان را به خطر می‌اندازد وجود ندارد. 
حتی به‌خاطر همین شائبه‌ها و در راستای اطمینان خاطر بخشیدن به مصرف‌کنندگان تولیدکنندگان بزرگ دنیا بر روی بسته‌بندی‌های محصولاتشان از نایلون‌های رنگی برای جذابیت بیشتر، ایجاد فضای تبلیغاتی و ممانعت از تابش مستقیم نورخورشید استفاده کرده‌آند. 
پیرامون وجود نیترات بالا در آب‌های معدنی هم آزمایشگاه سازمان غذا و دارو و مؤسسه استاندارد اعلام کردند که بیش از 95درصد آب‌های زیرزمینی که صنعت آب بسته‌بندی از آن استفاده می‌کند، از نتیرات در محدوده زیر 10 میلی‌گرم در لیتر برخوردار است، این در حالی‌است که حداکثرمجاز در دنیا 50 میلی‌گرم در لیتر است. 
البته حتی در مقایسه با آب‌های شرب شهری هم میزان نیترات آب‌های معدنی ناچیز است. 
راسکائو: سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرده برای بزرگسالان میزان نیترات کمتر از 50 میلی‌گرم در لیتر هیچ‌گونه خطری ندارد، این در حالی است که میزان نیترات در آب‌های بسته‌بندی شده ایران خیلی کمتر از این میزان است. 
 
یکی از معضلات کلیدی صنعت آب‌ معدنی امروزه معضل توزیع، حمل و نقل و رقابت شدید برندهای مطرح است که همه این موارد منجر به آن شده که حاشیه سود این صنعت پایین باشد، در این رابطه چه نظری دارید؟
رئیسی: مقوله ظرفیت تولید کشور با توجه به تعداد زیاد واحدهایی که در سال‌های اخیر راه‌اندازی شده، باعث گشته که میزان عرضه بیشتر از تقاضا شود. 
پس از هدفمندی یارانه‌ها هزینه‌های تولید، قیمت ارز و سایر شاخص‌ها بالا رفت و حتی تا 3 برابر شد، طبیعتاً قیمت آب‌ معدنی هم به‌همین نسبت افزایش یافت، اما قدرت خرید مردم نه تنها بالا نرفته، بلکه کاهش هم یافته است، در نتیجه تقاضا پایین‌تر هم آمده است در چنین شرایطی برندها با توجه به کاهش تقاضا ناچار هستند با رقابت‌های فشرده سهم بیشتری از بازار را بگیرند. 
در واقع در تمام دنیا سوپرمارکت‌ها به سمت فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ حرکت کرده‌اند و این در حالی است که در کشور ما تنها در تهران 40 هزار سوپرمارکت فعالیت می‌کند که باید آب‌های بسته‌بندی شده در آنها توزیع شود و در این شرایط سوپرمارکت‌ها می‌توانند برندها را روبه‌روی هم قرار دهند و امتیاز بیشتری به‌دست
 آورند. 
در واقع انسجام سوپرمارکت‌ها بیش از تولیدکنندگان صنایع غذایی است و اینگونه می‌شود که همه سوپرمارکت‌ها همه برندهای مطرح را موجود ندارند. 
راسکائو: در 10 سال گذشته صنعت آب‌های بسته‌بندی رشد خوبی داشته، اما در دو تا سه سال گذشته رشد چشمگیری نداشته‌ایم. 
در واقع تعداد بالای سوپرمارکت‌ها در تهران و وجود 160 تولید کننده آب‌های بسته‌بندی در ایران باعث شده تا با توجه به روش سنتی توزیع در سوپرمارکت‌ها همواره آنها برنده باشند، چرا که همیشه از برندهایی خرید می‌کنند که تخفیف بیشتری به آنها بدهد. 
در حقیقت با افزایش فروشگاه‌های بزرگ و آزادسازی قیمت‌ها سرنوشت بازار به‌جای توزیع کننده و سوپرمارکت در اختیار تولید کننده و مصرف کننده می‌افتد. 
وقتی قیمت‌ها آزاد شود، براساس هزینه‌هایی که هر شرکت روی محصولاتش انجام داده می‌تواند محصولش را قیمت‌گذاری کند و مشتری هم تعیین کننده برندی است که می‌خواهد خریداری کند. 
عثمان: با آزادسازی قیمت‌ها کیفیت‌ها متفاوت خواهد شد و با قیمت ثابت تنها سوپرمارکت‌ها سود می‌برند. 
 
باتوجه به مسایلی که مطرح کردید برای رفع معضلات فعلی تولید، توزیع و صادرات چه صحبتی با دولتمردان دارید؟
عثمان: حمایت دولت از این صنعت ضروری است، چرا که دولت همواره هزینه‌های بسیاری را روی درمان جامعه می‌کند و اعتقاد دارم با توجه به این‌‌که 70 درصد حجم بدن را آب تشکیل می‌دهد، تولید آب سالم برای مردم نقش به‌سزایی در سلامت جامعه ایفا می‌کند و شایسته است دولت بخشی از هزینه‌های درمان را در راستای حمایت از این صنعت صرف کند در درازمدت نتایج بسیار گرانبهایی خواهد گرفت. 
راسکائو: بی‌شک آب سالم‌ترین نوشیدنی بدون هیچ‌گونه مواد افزودنی است و شایسته است با حمایت از این صنعت دولت در راستای ارتقای مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی حرکت کند. 
شریعت‌پناهی: وزارت بهداشت برای مصرف نکردن برخی موادغذایی هزینه‌های تبلیغاتی بسیاری را صورت می‌دهد، پیشنهاد می‌دهم در کنار این بودجه، وزارتخانه بودجه‌ای نیز برای ارتقای مصرف سرانه آب‌های بسته‌بندی شده اختصاص ‌دهد که نقش به‌سزایی در ارتقای سلامت جامعه ایفا می‌کند. 
رئیسی: تولیدکنندگان در سال‌های اخیر با توجه به تحریم برای تأمین نقدینگی با مشکلات بسیاری مواجه بودند. 
البته امیدوارم با توجه به شرایط جدید بین‌المللی بسیاری از مشکلات گذشته مرتفع شود. 
تولیدکنندگان از دولت انتظار دارند مالیات برارزش افزوده که هر سال افزایش می‌یابد در سطوحی که تعیین می‌شود اجرایی شود، چرا که مغازه‌ها هنوز هم از مصرف کننده این مالیات‌ را اخذ نمی‌کنند و در نتیجه تولیدکنندگان این مالیات را می‌پردازند. 
البته افزایش قیمت حمل و نقل و ترانسفر کالا هم بر روی بازارهای صادراتی ما اثرات منفی بسیاری گذاشته است. 
فروهر: خوشبختانه تعامل خوبی میان انجمن ، ریاست جمهوری و سایر دستگاه‌های دولتی برقرار شده، اما متأسفانه هرازگاهی یک مسؤول مردم را نسبت به مصرف آب بسته‌بندی بدبین می‌کند. 
توقع داریم اگر این صنعت می‌تواند در آینده دست دولت را بگیرد شایسته نیست برخوردهای اینچنینی با تولیدکنندگانش صورت بگیرد. 
بازهم تأکید داریم که قیمت‌گذاری باید از صنعت ایران رخت بربندد و مانند همه دنیا آزادسازی و بازار رقابتی حاکم شود، چرا که در این‌صورت رونق اقتصادی همراه خواهد بود. 
سرانجام این‌که اعتقاد داریم کار فرهنگسازی کار یک تشکل نیست و دولت شایسته است همراه با تشکل و با استفاده از ایده‌های تشکل‌ها حرکت‌های فرهنگسازی را انجام دهد. در واقع افزایش قیمت حامل‌های انرژی هرساله از مزیت‌های صادراتی آب‌های معدنی می‌کاهد و دولت در این وادی می‌تواند با اختصاص یارانه‌ صادراتی دست تولیدکنندگان این صنعت را بگیرد. 
(شماره 50 مجله اقتصاد سبز)

بستن

به ما بپیوندید

عضویت در خبرنامه